gselaci.wordpress.com

Posts Tagged ‘marrëdhëniet ndëretnike’

Rruga e pakrye e “zgjidhjeve kombëtare”

In Politikat etnike on 21 June, 2016 at 12:35

Gëzim Selaci,

Botuar më 30 maj në Sbunker

 

Nëse historia e dekadave të fundit në Kosovë na ka mësuar diçka, ajo është se “zgjidhjet e çështjeve kombëtare” janë përdorë si vegël për arritjen dhe forcimin e pushtetit nga politikanë të vjetër e të rinj. Kjo nuk domethënë se në shoqëri nuk ka ndarje etnike a kombëtare, por se ato duhet të adresohen në mënyra që nuk lejojnë instrumentalizimin e komuniteteve për qëllime të pushtetit politik.

 

Në të kaluarën, dallimet e grupeve etnike në shoqërinë kosovare janë transformuar në konflikt ndër-etnik në një kontekst politik kur elitat politike në Serbi duhej të forconin bazën e tyre legjitimuese dhe elektorale në kohën kur regjimi i vjetër monist dukej se do të zëvendësohej me regjim të ri pluralist ku në pushtet nuk të sjell Partia, por vota popullore.

 

Natyrshëm që rezistenca shqiptare në Kosovën e pushtuar ka marrë formë të theksuar nacionaliste, si kundër-reagim ndaj politikave anti-shqiptare serbe. Në një kohë kur regjimi i vjetër po binte dhe me të edhe ideologjia zyrtare e saj, mobilizimi rezistencës shqiptare gjithnjë e më tepër pashmangshëm po merrte kahje nacionaliste. Kështu nga një rezistencë që zgjidhjen e shihte brenda kuadrit institucional jugosllav dhe ideologjisë së vëllazërim-bashkimit të kombeve, për pak vite u kalua në rezistencë me retorikë e ambicie gjithnjë e më të qarta nacionaliste shqiptare.

Read the rest of this entry »

Advertisements

Zgjidhje etnike për probleme politike?!

In Politikat etnike on 6 October, 2012 at 13:32

Gëzim Selaci

Qeveria e Kosovës po trumbeton se pavarësisë së mbikëqyrur po i vjen fundi, po vendi vazhdon të ecën me inerci në trasenë e shtruar nga mbikëqyrësit e pavarësisë së tij. Nëse klasa politike mëton të çojnë shtetin drejt pavarësisë reale, ajo duhet të çlirohet vetë nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme hallkë pas hallke. Në këtë drejtim, ajo duhet të braktisë qasjen që kërkon “zgjidhje etnike” për problemin e ndarjeve në shoqëri, për të gjetur zgjidhje politike për të. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike. 

Nga problemi i supozuar etnik…

Angazhimi ndërkombëtar në Kosovë gjatë luftës (ndërhyrja humanitare) udhëhiqet nga ideja e mbrojtjes së të drejtave të njeriut. E vërtetë, ndërhyrja ushtarake humanitare ka shpëtuar jetë dhe ka parandaluar gjenocid e spastrim etnik. Sidoqoftë, ajo mbetet problematike, duke qenë se ndërhyrja për të mbrojtur të drejtat e njeriut që mbështetet në bazë etike, nuk sheh fare karakterin politik të konfliktit që ka ndodhë në Kosovë dhe nuk kërkon zgjidhje politike të një problemi që në thelb është politik. Zanafilla e kësaj qasjeje ndaj problemit të ndarjeve etnike në vend është supozimi i bashkësisë ndërkombëtare se burimi i konfliktit motivohet etnikisht, domethënë gjendet në armiqësitë shekullore ndërmjet grupeve etnike në Kosovë. Vlerësimi i tillë i burimit të konfliktit ndikon në mënyrën e angazhimit ndërkombëtar në zgjidhjen e tij dhe pas luftës (misionet paqeruajtëse, shtetformuese e mbikëqyrëse), e për pasojë, në vend se zgjidhje politike, ajo propozon “zgjidhje etnike” për një problem që në thelb është politik.

Kjo hamendje është e verbër ndaj faktorëve politikë që kanë qenë vendimtare në shpërthimin e konfliktit në luftë të përgjakshme në Kosovë dhe njësi të tjera të ish-Jugosllavisë. Konteksti dhe agjenda politike ka bërë që kjo pjesë e Europës Lindore, në të cilën po ndodhnin ndryshime radikale nga fundi i viteve 1980-ta, të ketë më shumë tendencë për dhunë. Në atë kohë, në Jugosllavi elitat politike ofruan opsionet e tyre dhe ishin opsionet e dhunës dhe të luftës ato që mbizotëruan. Megjithëkëtë, shpjegimi i kësaj nuk mund të gjendet në urrejtjen e lashtë ndërmjet grupeve etnike, as në kulturën e dhunës së këtyre popujve, e as t’i vihet faji eksperimentimit me demokraci në kohën kur regjimi komunist po mbaronte. Shpjegim më i mbështetur më duket ai që konfliktin ndërmjet grupeve etno-politike në Kosovë dhe në ish-Jugosllavi e sheh në kontekst më të gjerë të strukturës së pushtetit dhe si rezultat i motiveve politike në vend. Në periudhën në fjalë, pjesa nacionaliste e klasës politike në Serbi kërkoi të  shtrijë hegjemoninë në njësitë e tjera të federatës. Natyrshëm, kjo aspiratë arrogante hasi në rezistencë ku më të ashpër e ku më të butë nga njësitë e federatës. Edhe shqiptarët në Kosovë rezistuan këtë agresion. Kështu pra, konflikti në thelb ishte politik, sado që i veshur me petkun etnik.

Me këtë nuk dua të mohoj identifikimin etnik dhe kujtesën historike të grupeve etnike në Kosovë, që shpeshherë dëshmon për keqkuptime e paragjykime e për identitete konfliktuoze, por të theksoj rolin kyç dhe të drejtpërdrejtë të luftës për pushtet ndërmjet elitave politike në shpjegimin e rrethanave dhe shkaqeve që çuan në konflikt dhe luftë. Në luftën për pushtet në Serbi politikanët filluan ta përdorin Kosovën si mjet qendror në fushatat e tyre për marrje të pushtetit. Elitat politike keqpërdorën paragjykimet kundër shqiptarëve dhe së bashku me inteligjencien e anshme të përfaqësuar në Akademinë Serbe të Shkencave dhe Arteve, kujtesën historike serbe e përzgjodhën në mënyrë tendencioze me qëllim që të ndërtojnë politika diskriminuese kundër shqiptarëve në Kosovë. Kjo arriti kulmin me Millosheviqin i cili përdori pretendimet serbe ndaj Kosovës dhe ndjenjat anti-shqiptare për të marrë pushtetin dhe të ndërtojë bazën e pushtetit të tij. Aty ai krijoi institucione diskriminuese të stilit të aparteidit për më se një dekadë dhe rekrutoi banda të ndryshme oportuniste të cilat ndezën zjarrin e shovinizmit që rrënuan shoqërinë kosovare edhe ashtu të brishtë e që përgatitën grupet etno-politike për luftë.

Të huajt dështuan të njohin marrëdhëniet e pushtetit dhe natyrën politike të konfliktit që u paraqit me maskën e konfliktit etnik. Duke e pandehur konfliktin e motivuar politikisht si konflikt etnik, supozuan se grupet etnike në këtë pjesë të Ballkanit nuk dijnë të jetojnë në paqe pranë njëri-tjetrit. Kjo damkë që iu vu popullsisë në Kosovë justifikoi turrin e gjithfarë organizatash ndërkombëtare që kishin marrë përsipër misione për të “pajtuar grupet etnike”, për të “ndërtuar paqen”, për të “fuqizuar komunitetet”, duke folur për qytetarët si pjesëtarë të komuniteteve e theksuar stereotipa të caktuara për ta që jo medoemos janë të vërteta. Politika e angazhimit ndërkombëtar gjatë dhe pas krizës së Kosovës u drejtua nga ky të kuptuar i konfliktit në Kosovë (si dhe në raste të ish-Jugosllavisë). Ndërhyrja humanitare dhe qasja pas ndërhyrjes që bazohet në idenë e “paqësimit ndëretnik”, qytetarët i sheh si grupe etnike që paragjykohet të kenë qenë në marrëdhënie antagoniste dhe armiqësi të vazhdueshme dhe që fajin për krime kundër njerëzimit dhe krime të luftës ua vë barabar të gjithë palëve në konflikt: serbëve e shqiptarëve.

… tek administrimi i depolitizuar

Një qasje e tillë ndaj ndërtimit të shtetit në Kosovë, që niset nga ideja se konflikti ndër-etnik është i fshehur dhe mund të shpërthejë nëse nuk kontrollohet dhe menaxhohet nga jashtë, hap rrugë për të justifikuar rregullimin dhe administrimin e depolitizuar, ngase supozon se ushtrimi i lirë i politikës mund të çojë përsëri në shpërthimin e antagonizmave ndër-etnike. Duke u mbështetur në këtë kuptim të gabueshëm të natyrës së konfliktit në vend, qasja teknokratike ndërkombëtare ndërtimin e institucioneve shtetërore e sheh si proces që duhet të kryhet nga agjenci të jashtme e jo të rezultojë nga një proces politik vendës. Mirëpo, kjo qasje e depolitizuar e bashkësisë ndërkombëtare për të zgjidhur problemet në Kosovë (e në raste të ngjashme) dhe për të ndërtuar shtetin është vetë problemi, për dy arsye të ndryshme. Së pari, qasja në fjalë justifikon mohimin e procedurave më demokratike dhe, së dyti, administrata ndërkombëtare legalizon ndarjet etnike duke ndërtuar institucione që operojnë mbi vlera të bazuara në përkatësi të veçanta e përjashtuese etnike përmes politikave si decentralizimi i njësive të reja administrative (komunave) të cilat janë krijuar mbi kriterin e përkatësisë etnike të popullsisë lokale, përmes rezervimit të ulëseve në Kuvend dhe posteve në qeveri për parti politike që janë regjistruar si “parti të minoriteteve”, e kështu me radhë.

Për shembull, decentralizimi i pushtetit që ngërthen idenë e ndarjes së tokës e që konkretizohet në krijimin e komunave për pakica etnike dhe të tjera për shumica etnike sjell më shumë probleme se sa që zgjidh. Nuk është decentralizimi i pushtetit per se i keq. Në shoqëri të ndryshme decentralizimi është treguar si mënyrë e efektshme për tejkalimin e luftërave dhe konflikteve të vazhdueshme ndërmjet komuniteteve etnike, kombëtare a fetare dhe mundësimin e bashkëpunimit ndërmjet tyre. Mirëpo, në anën tjetër ka dhe raste kur decentralizimi nuk është treguar i dobishëm në të cilat raste përkundër niveleve të shumta të pushtetit është dështuar të unifikohen institucionet ndërsa ndarjet ndërmjet komuniteteve mbesin të pranishme. Zgjidhja e vetme e problemit të ndarjeve ndëretnike është të hiqet dorë prej idesë së posedimit ekskluziv të tokës ku territori ndahet në komuna të shumicës shqiptare dhe komuna të komuniteteve pakicë. Në mënyrë që të krijohet shoqëria e Kosovës, qytetarët e saj duhet të jetojnë të barabartë në një shtet e jo të dallohen e definohen për nga etnia, feja ose territori.

Po kështu, me politika konsociative të shpërndarjes së pushtetit ndërmjet grupeve etnike nuk realizohet as ideja e përfaqësimit demokratik. Këta të ashtuquajtur “përfaqësues” të komuniteteve pakicë në organe ligjvënëse dhe ekzekutive në të vërtetë nuk përfaqësojnë qytetarët të cilët pretendojnë se e përfaqësojnë, pasi që në ato poste nuk janë në saje të zgjedhjes me vota demokratike, por i kanë zënë si vende të rezervuara për ta në kuadër të masave konsociative. Kjo mënyrë e të operuarit përsëri është logjikë e të menduarit me kategori etnike.

Ky lloj i trajtimit të njerëzve dhe politikbërja në përputhje me trajtimin e shoqërisë vetëm si komunitete etnike, në një kuptim, është në frymë të politikës së Millosheviqit që theksonte dallimet ndëretnike për qëllime politike duke fshehur luftën politike me maskën etnike. Misionet paqeruajtëse dhe shtet-ndërtuese në vend përforcojnë supozimin e projekteve nacionaliste duke na shpëla trunin se jemi ose kemi qenë në konflikt sepse jemi të ndryshëm etnikisht! Pastaj çuditen se si komunitetet nuk mendojnë për qytetarinë, por për historinë, gjakun e etnicitetin dhe vazhdohet e vazhdohet me përpjekje të kota për “pajtim e tolerance ndëretnike”.

Ndërsa Kosova po pretendon të ecë drejt sovranitetit, duket se klasa politike nuk po mund të çlirojë vendin nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme. Tregues i këtij pohimi është sjellja e institucioneve tona politike që nuk po duket se po ndreq gabimet që janë bërë në dëm të shoqërisë sonë nga ana e mbikëqyrësve të shtetit përkitazi me mënyrën e adresimit të problemit të ndarjeve etnike në Kosovë të cilat, në vend se të korrigjohen me qëllim të ndërtimit të shoqërisë kosovare, po ecin mbi trasenë e politikës ndërkombëtare në vend që qytetarët i trajton si komunitete etnike e fetare në thelb e që paragjykohet të kenë qenë në armiqësi të vazhdueshme. Mirëpo, nga sa kemi parë, politikat e zgjidhjes etnike nuk po çojnë me siguri drejt kapërcimit të ndarjeve në shoqëri. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike.

Botuar në Shenja në tetor 2012 dhe në version më të shkurtuar në Zëri më 7 tetor 2012.

Dialektika e marrëdhënieve ndëretnike dhe Žižeku në Kosovë

In Politikat etnike, Teoricienë on 18 May, 2009 at 07:26

Gëzim Selaci

Një dekadë e projektit të ndërtimit të paqes në Kosovë dhe tensionet e konflikti akoma vazhdojnë t’i karakterizojnë marrëdhëniet ndër-etnike në mes shqiptarëve dhe serbëve në vend. Dhjetë vite të angazhimit të shumë aktorëve ndërkombëtar, që nga organizata mbikombëtare, qeveritare e joqeveritare, shtete individuale dhe shuma të mëdha fondesh, burime jomodeste, si dhe departamente e institucione shtetërore kanë dështuar të ndërtojnë paqen ndërmjet grupeve etnike antagoniste në Kosovë.

Por, cila është lidhja e kësaj me vizitën e filozofit Slavoj Žižek në Kosovë? Besoj se kjo vizitë do të mund të frymëzonte që të përdorim analizat e tij për të ndriçuar proceset dhe politikat etnike në Kosovë, për të gjetur shkakun e marrëdhënieve antagoniste ndër-etnike dhe eventualisht për të propozuar zgjidhje të mundshme. Në këtë shkrim, do të bëjë pikërisht këtë, duke përdorë analizën e tij të bazuar në tipat e mohimit të politikes (the poltical).

Ajo çfarë nënkuptoj këtu me nocionin e politikes (the political) është përpjekja e demosit për t’u bërë subjekt politik me fuqi për të vendosur për fatin e vet, duke kërkuar qe zëri i tyre të dëgjohet në sferën publike kundër atyre në pushtet.

 Antagonizmi

 Inercia e marrëdhënieve të mëhershme ndërmjet bashkësisë shqiptare dhe serbe në Kosovë si dhe perceptimi se është e pamundur që këto bashkësi të jetojnë bashkë në paqe, nuk u siguron atyre tjetër vizion përveç që të shohin ‘tjetrin’ si armik të cilin duhet eliminuar për të realizuar qëllimet ‘tona’. Kjo ka ndodhur pikërisht ngase konstruktimi i kategorive indentitare ‘ne’ dhe ‘ata’ është bërë në kontekst ku angazhimi politik ka munguar dhe ‘tjetri’ është konstruktuar si një kundërshtar jolegjitim, apo armik, të cilin duhet luftuar me çfarëdo mënyre dhe mjete deri në eliminim.  

 Duke qenë skeptike në vlerën e procesit politik në Kosovën e pasluftës, Bashkësia Ndërkombëtare ka mohuar dhe penguar ‘luftën’ politike ndërmjet aspiratave dhe interesave të bashkësive të ndryshme në Kosovë, dhe ka ndaluar që këto interesa të dëgjohen dhe të njihen si zëra të partnerëve legjitim, ose siç e quan Žižek këtë fenomen ‘moment politik’.

 Aq rëndësi të madhe i kushton ai ‘momentit politik’ sa që beson se e tërë historia e mendimit politik në fund të fundit është seri e mohimit të këtij momenti politik. Sipas tipologjisë së Žižekut, ka disa mënyra se si mohohet momenti politik, prej të cilave ultra-politika është mënyra antagoniste që ngërthen nocionin e luftës dhe konfliktit të pashmangshëm, sipas konceptit të Carl Shcmittit për politiken.

 Termi ultra-politikë në këtë tipologji i referohet përpjekjes për të depolitizuar konfliktin duke e çuar atë në ekstremitet, përmes militarizmit të politikës.’ Konflikti në thelb politik në Kosovë, depolitizohet duke u vlerësuar se lufta ndër-etnike në Kosovë ka qenë shpalosje e urrejtjeve antike ndërmjet etnive, dhe jo rezultat i ambientit dhe kushteve të caktuara politike. Depolitizimi i i konfliktit ka çmimin e saj, ngase në ultra-politikë, politika ‘e shtypur’ kthehet në maskën e përpjekjes për të dalë nga qorrsokaku i konfliktit duke e radikalizuar atë – përmes formulimit të tij si luftë ndërmjet ‘neve’ dhe ‘atyre’, dhe kështu ndodh militarizimi i politikës. Si rezultat i këtij pezullimi të politikës, që nuk i jep shans zgjidhjes së konfliktit dhe negocimit të qëndrimeve, në shesh dalin fundamentalizmat, racizmi dhe etnofobia. Prandaj, e djathta e skajshme flet për luftë reale (warfare) dhe jo ‘luftë’ simbolike (struggle) të bashkësive etnike.

 Konsensusi pa politikë

 Të verbuar nga ideja se marrëdhëniet ndërmjet bashkësive etnike në Kosovë karakterizohen nga angatonizma shekullorë, nuk është parë ndonjë mundësi për të krijuar një konsensus mbi rregullat e ‘lojës’ politike, që do të mundësonin angazhimin aktiv të bashkësive dhe përfshirjen e aspiratave politike të tyre në sferën publike, procesi politik është neglizhuar, duke i privuar njerëzit nga shprehja e aspiratave të tyre politike.

 Që nga fillimi i angazhimit të aktorëve ndërkombëtarë në  Kosovë, është insistuar që konsensusi të arrihet jo si rezultat i diskutimit në sferën publike, por duke u imponuar nga jashtë shoqërisë si zgjidhja më e pranuar dhe më e mirë/më pak e keqe e paramenduar nga agjentë ndërkombëtarë. Përgjithësisht, ky projekt i konsensusit të imponuar ka pasur sukses në mesin e elitës politike shqiptare, duke u justifikuar si çmim që duhet paguar për hir të ‘interesave të mëdha’ për paqe në vend dhe pavarësi nga Serbia. Natyrisht, ky insistim bazohet në logjikën e neo-liberalizmit që priret të jetë i padurueshëm ndaj pluralizmit, ngaqë nuk sheh ndonjë alternativë të pluralizmit antagonist, përveç konsensusit të imponuar nga jashtë shoqëritë.

 T’i kthehemi tipologjisë së Žižekut; ai i identifikon dy mënyra të mohimit të politikës përmes kërkimit të bashkëpunimit harmonik: arke-politika dhe ‘para-politika’ liberale. E para i referohet ‘përpjekjes komunitariste për të definuar një hapësirë shoqërore tradicionale, të strukturuar organikisht, homogjene që nuk lë boshllëk ku do të shfaqej momenti politik’, ndërsa e dyta emërton ‘përpjekjen për të depolitizuar politikën—atëherë kur pranohet konflikti politik, por riformulohet në garë brenda hapësirës përfaqësuese, ndërmjet partive/agjentëve të pranuar, për zënie (të përkohshme) të posteve të pushtetit ekzekutiv’ Më pas ai vazhdon të analizojë mënyrën se si para-politika materializohet në ‘përpjekjen për të çantagonizuar politikën duke formuluar rregulla të qarta [formale demokratike] të cilave duhet bindur në mënyrë që procedura agoniste të mos shpërthejë në politikë të vërtetë.’

 Duket që kjo e fundit të jetë shumë e vlefshme në regjimin politik të Kosovës, ku fati i shtetit dhe i popullit përcaktohet nga plane të hartuara nga teknokratë të jashtëm të depolitizuar, ndërsa lufta për pushtet ndërmjet partive është reduktuar në zënie të posteve politike thjesht për të kryer rolin e implementimit të atyre planeve dhe jo gjithaq për të hartuar politika.

 Mirëpo, Žižek në analizën e tij e identifikon edhe një tip të shfuqizimit të politikës, të cilën ai e quan ‘post-politika postmoderne’ dhe me të cilën ai nënkupton ‘formën që jo vetëm e shtyp politiken (the political) […] por për më tepër në të vërtetë e përjashton atë…’ Mungesa e një hapësire politike ku bashkësitë do të mund të shprehin vullnetet e tyre politike dhe eventualisht t’i negocionin ato, i nxit bashkësitë që betejën simbolike të përjashtuar nga sfera politike ta zhvendosin në një luftë reale të shprehur në formë të marrëdhënieve armiqësore si dhunë etnike.

 Në këtë tip, konflikti i vizioneve ideologjike i personifikuar tek partitë që garojnë për pushtet zëvendësohet me bashkëpunim të teknokratëve të arsimuar (ekonomistë, specialistë të opinionit publik…) dhe multikulturalistë liberal.

 Mendoj se ky tip i përgjigjet shumë paradigmës së angazhimit të bashkësisë ndërkombëtare në rastin e Kosovës e cila reflekton prioritetet strategjike të hegjemonisë brenda rendit të sistemit ndërkombëtar me modelin e saj ‘post-politik’ të shtetit ndërkombëtar të Kosovës në të cilin rregullimi dhe administrimi i jashtëm përjashton dhe zëvendëson procesin e brendshëm politik. Aty politika zëvendësohet me operacione paqeruajtëse dhe shtetformuese të depolitizuara.

 Politika agoniste

 Të dy qasjet e mëparshme (antagonizmi dhe konsensusi pa politikë) rezultojnë nga shkurtpamësia për të krijuar një sferë publike për grupe dhe bashkësi me qëndrime dhe interesa antagoniste. Qasja e parë nuk imagjinon dot mundësi për t’i angazhuar të dy bashkësitë, ndërsa e dyta mendon se ato do të mund të angazhohen vetëm nëse heqin dorë nga pozicionet e tyre antagoniste.

 Kur sfera publike mbyllet ndaj këtyre shprehjeve të interesave dhe aspiratave, ato në asnjë mënyrë nuk zhduken a zbehen, por në vend të ‘luftës’ simbolike në fushën politike dhe sipas rregullave të ‘lojës’ politike, ato gjejnë shprehje dhe dalje në luftë reale në të cilën palët polarizohen deri në antagonizma ku tjetri nuk është më kundërshtar legjitim, por armik të cilin duhet eliminuar.

 Andaj, për të zhvendosur këtë betejë nga mejdani real (ndërmjet armiqve) në atë simbolik (ndërmjet kundërshtarëve legjitim) duhet lejuar të shprehurit e vullnetit politik të popullit për diskutim në sferën publike. Kjo do të transformonte marrëdhëniet antagoniste ndër-etnike në marrëdhënie agoniste eventualisht ndërmjet identiteteve politike qytetare.

 Demokracia agoniste duhet të jetë pluraliste që garanton shprehje të vlerave dhe vullneteve politike për diskutim në sferë publike, se kjo luftën reale e transformon në luftë simbolike ku ‘tjetri’ konstruktohet si kundërshtar në ‘lojën’ që luhet sipas rregullave të caktuara. Kur vullneti politik të shprehet në këtë mënyrë nuk ka stimul që qëllimet dhe aspiratat politike të barten në fushën reale të luftës jashtë politikës, ku vullneti i ‘tjetrit’ nuk konsiderohet si legjitim dhe prandaj nuk tolerohet shprehja e tyre.

 Mirëpo, autorë që janë frymëzuar nga koncepti i Schmittit për politikën si Chantal Mouffe insiston se kategoria e ‘armikut’ që është transformuar në ‘kundërshtar’ nuk zhduket; ajo mbetet për të emërtuar ata të cilët nuk respektojnë ‘rregullat e lojës’ politike.

 Referenca: Žižek, Slavoj (1999) Carl Schmitt in the Age of Post-Politics. In Mouffe, Chantal (ed.) The Challenge of Carl Schmitt. Verso: London, pp.18-37.

Botuar tek: Gazeta Express me 22 maj 2009 http://www.gazetaexpress.com/index.php/artikujt/lexo/8286/C6/C112/ dhe

Trendet.net: http://trendet.net/www/2009/05/18/dialektika-e-marredhenieve-nderetnike-dhe-zizeku-ne-kosove/