gselaci.wordpress.com

Posts Tagged ‘Liria e shprehjes’

Politika, feja dhe liria e shprehjes – “Vargjet satanike”

In Përkthime on 19 September, 2015 at 14:08

Bhikhu PAREKH *

Përktheu dhe përshtati: Gëzim Selaci

Kohë pas kohe shoqëria multikulturore prodhon situata në të cilat dallimet e thella në mes komuniteteve dalin në ballë dhe krijojnë kriza. Viteve të fundit asnjë ngjarje nuk i ka ilustruar këto tensione më shumë se sa diskutimi në lidhje me romanin e Salman Rushdie, The Satanic Verses (1988). Duke qenë një roman fantazi, pasazhet të cilat tallen dhe shpifin kundër Islamit dhe Profetit Muhamed në këtë roman ndodhin në një ëndërr të një personazhi. Ndonëse është një vepër në të cilën fakti dhe trillimi, realiteti dhe ëndrra me qëllim përzihen, edhe ky zhanër i ka rreziqet e veta. Ëndrra nuk mund të cilësohet ‘vetëm’ si një ëndërr dhe ëndërruesi ‘vetëm’ si një personazh i çmendur.

Kundërshtimet e myslimanëve

Menjëherë pas botimit të librit, myslimanët britanikë filluan fushatën kundër tij. Kundërshtimet e tyre ishin të trefishta. Së pari, libri bëri një shpjegim plotësisht të pasaktë për Islamin dhe shpërndau “rrena të ulëta” për të. Së dyti, myslimanët thoshin që libri është fyes, gojëndyrë, i vrazhdë dhe shpifës në mënyrën se si e trajton burrin dhe gruan të cilën e mbanin për të shenjtë. Së treti, ankesa e myslimanëve ishte se libri i kishte përulur e poshtëruar ata në sytë e vetvetes dhe të botës. Ai përforconte shumicën e stereotipave tradicionale dhe i shtonte disa të tjera duke i paraqitur ata si barbarë.

Nëse nuk mund të ndalohet në tërësi, ata kërkonin që së paku nga libri të hiqeshin pjesët ofenduese. Dhe në mënyrë që botime të tilla provokuese të mos ketë në të ardhmen, ata kërkonin që ligji ekzistues i anti-blasfemisë (në Angli) që mbron Krishterimin të përfshinte edhe fetë tjera, sidomos Islamin.

Pasi që mediat nuk u kushtonin vëmendjen protestave të tyre, ata u këshilluan nga dikush të thërrisnin mediat kombëtare dhe në prezencë të tyre të digjnin librin. Pasi e bënë këtë ata siguruan publicitet të shpejtë kombëtar, por jo të tillë çfarë e dëshironin ata. Në vend se të stimulojë një diskutim të arsyeshëm të ankesave të tyre, djegia e librit shkaktoi dënime të rrepta. Ata u quajtën “barbarë”, “të paqytetëruar”, “fanatikë” dhe u krahasuan me nazistët. Pothuaj asnjë media nga e përmendi se vetëm para pak javësh deputetë të Partisë Laburiste kishin djegë në publik një kopje të rregullave të reja raciste në lidhje me imigrimin.

Protestat myslimanë në Britani filluan të tërheqin vëmendjen ndërkombëtare. Disa udhëheqës myslimanë në mënyrë të pamatur ndërkombëtarizuan çështjen duke kërkuar përkrahjen e kryetarëve të shteteve myslimane. Si përgjigje Ajatollah Khomeini shpalli dënim me vdekje kundër Rushdie-s. Fetvaja e Khomeinit bëri një kthesë në zhvillimin e vetëdijes së myslimanëve. Tolerantë dhe madje të ndruajtur deri atëherë, komuniteti mysliman në Angli befas shijoi ndjenjën e fuqisë. Kjo ndjenjë, e kombinuar me pasionin e ligë për hakmarrje pse kishin qenë të injoruar për një kohë të gjatë, krijoi një disponim agresiv te disa prej tyre. Ata që dinin më mirë nuk kishin kurajën për t’ua tërhequr vërejtjen vëllezërve të tyre në fe. Shtypi britanik prirej të rëndonte gjendjen. Duke dërguar korrespondentë për të intervistuar liderët myslimanë dhe të rinjtë dhe duke i hutuar ata me pyetje sugjeruese, krijoi një përshtypje të përgjithshme se të gjithë myslimanët vlonin e shkumëzonin nga shpirti gjakatar i hakmarrjes. Padashur, shtypi e bashkoi komunitetin mysliman, krijoi një ortodoksi të re dhe përkrahjen e fetvasë e bëri shenjë dalluese të identitetit dhe solidaritetit mysliman. Vetëm disa myslimanë që nuk e përkrahnin fetvanë e Khomeinit patën guxim apo mençuri për t’u shkëputur nga ajo, e të mos flasim për kundërshtimin e saj. Kërkesat e myslimanëve nuk u pritën shumë seriozisht. Pjesa më e madhe e shtypit liberal dhe konservativ ishte e ashpër apo armiqësore duke akuzuar myslimanët se po parapëlqejnë një shoqëri teokratike dhe Britanisë po i sjellin vetëm turp. Kundërshtimi i qëndrimit të myslimanëve ishte aq i egër saqë edhe disa liberalë (siç ishte një profesor katolik i Oxfordit) që guxuan ta kritikojnë Rushdien pse nuk kishte fyer ndjenjat e njerëzve duke fyer atë që ata e mbanin për më të dashurin, u bënë temë e kritikës së padrejtë.

Për sa u përket çështjeve që i kishin ngritur myslimanët ato pranuan shumë pak përgjigje. Vetëm thuhej se “parimet fundamentale” të shoqërisë britanike janë të panegociueshme, përfshirë këtu të drejtën e fjalës dhe shprehjes dhe tolerimin e mendimeve të ndryshme.

Pasi që pasionet e protestuesve myslimanë ishin ftohur, gjendja ndërroi paksa, dhe nxori debatet e vonuara përbrenda komunitetit mysliman dhe shoqërisë së gjerë. Disa shkrimtarë myslimanë pyetën se mos ja kishin tepruar duke e përkrahur fetvanë, si duhet të pajtohen me parimin liberal të lirisë së shprehjes dhe cilat ishin të drejtat dhe obligimet e tyre si imigrantë. Në përgjithësi u pranua se çështjet fetare meritojnë të diskutohen me ndjeshmëri më të madhe, se feja ka një rol të çmueshëm shoqëror, se ajo nuk duhet të rrënohet nga sulmet e marra dhe se armiqësia e përhapur për fenë duhet të rishqyrtohet. Duke iu falënderuar këtij debati të brendshëm që ndodhte edhe në shtyp edhe në takimet joformale, shoqëria britanike nisi të nxjerrë pikëpamje të ndryshme që nuk kishte ndodhë më parë. Individë nga dy komunitetet filluan të mendojnë për tjetrin, ngurtësia u zbut dhe gjuha e përbashkët nisi të shfaqej. Mendimet kritike të vetë Rushdit dhe pranimi i tij për një gabim në vepër pas një viti e lehtësuan procesin.

Logjika e diskursit politik

Një, çështjet e diskutueshme mund të zgjidhen relativisht lehtë ose së paku të ndalohen që të mos dalin nga kontrolli nëse identifikohen, izolohen dhe trajtohen në fazë të hershme. Edhe rasti i Rushdit me siguri se do të ishte zgjidhur në mënyrë paqësore në një fazë të hershme nëse kërkesat do të konsideroheshin kërkesat e arsyeshme të myslimanëve dhe nëse Rushdi që nga fillimi të kishte një qasje pajtuese, siç e kishte një vit më vonë.

Dy, grupet e përfshira në debate publike për çështje të rëndësishme në shoqërinë mulikultutore shpeshherë keqkuptojnë njëri-tjetrin, sepse secili priret të definojë çështjen sipas kuptimit të tyre që shpeshherë nuk janë të kuptueshme për të tjerët dhe sepse kuptimi i tyre për historinë, formimin kulturor dhe mënyrën e jetës së tjetrit është shumë i kufizuar. Shumica e autorëve britanikë, konservativë dhe liberalë, argumentonin se myslimanët po e kundërshtonin lirinë e shprehjes, ndërsa ata në të vërtetë vetëm pyetnin pse liria e shprehjes do të duhej të bënte shënime të pavërteta dhe thellë fyese për fenë. Këto dy grupe dinin pak për mendimin dhe jetën e njëri-tjetrit. Debati do të shkonte mirë sikur të dy palët do të ishin bikulturorë apo të bënin përpjekje të vërteta për të hyrë në mënyrën e të menduarit të palës tjetër.

Tre, ndonëse dialogu është mënyra e vetme morale për zgjidhjen e çështjeve të diskutueshme, ai nuk është gjithherë i pranishëm, madje edhe në shoqëritë më demokratike. Secila shoqëri priret të marrë për të zakonshme disa gjëra ose qëllimisht t’i mbajë larg opinionit shpërthyes publik.

Katër, debati politik jo rëndom është në mes të barabartëve. Kjo veçanërisht është e pranishme në shoqëritë multikulturore, siç janë emigrantët e rinj dhe ata që një kohë të gjatë kanë qenë të heshtur, në të cilën disa grupe vuajnë nga situatat e pafavorshme. Si rezultat, pakica e frustruar ose tërhiqet në një gjendje thellë të zymtë ose i kthehet dhunës për të tërhequr vëmendjen e publikut. Një mënyrë për të shmangur një situatë të këtillë është forumi publik ku do të diskutoheshin çështjet e rëndësishme nga ana e përfaqësuesve të secilit grup.

Pesë, diskutimi politik nuk është i qetë dhe i arsyeshëm sikurse diskutimi akademik; në të vërtetë edhe ai akademik asnjëherë nuk është tërësisht i udhëhequr vetëm nga “pesha” e argumenteve.

Më në fund, rasti i Rushdit tregoi se si traditat politike dhe ndërtimi kushtetues i një vendi formojnë natyrën, përmbajtjen dhe stilin e diskutimit politik. Diskutimi politik, pra, varet nga konteksti dhe kultura, dhe kurrë nuk është plotësisht i bazuar vetëm në argumente dhe asnjë model i vetëm nuk është i përshtatshëm për të gjitha shoqëritë.

Liria e shprehjes

Çështja e dytë e rëndësishme e ngritur nga rasti i Rushdit ka të bëjë me natyrën, bazën dhe kufizimet e lirisë së shprehjes. Argumentohet se liria e shprehjes duhet të jetë sa më e përputhshme me kërkesat e rregullit dhe qetësisë publike. Ruzhdi thoshte se ai është i lirë të fyejë të tjerët dhe të satirizojë besimet e tyre të thella, por ai nuk shpjegon pse ata duhet ta pranojnë këtë. E drejta e tij për t’u shprehur imponon një detyrë për ata që të përmbahen nga pengimi i tij edhe kur të fyhen besimet e tyre të thella nga pohimet e tij.

Asnjë vepër letrare nuk mund të jetë e lirë nga përgjegjësia morale e shoqërore dhe normat e mirësjelljes. Pse dhe si është në interes të të gjithëve të lejohet maksimumi i mundshëm i lirisë së shprehjes.

Gjithashtu duhet të bëjmë dallim në mes formave të ndryshme të të folurit dhe ta dimë se jo të gjitha meritojnë mbrojtje të njëjtë.

Liria e shprehjes nuk është vlera e vetme dhe më e madhja. Ajo duhet të balancohet me vlerat e tjera siç janë shmangia nga lëndimi i panevojshëm, harmonia shoqërore, kultura njerëzore, mbrojtja e të dobëtit dhe vetërespekti e dinjiteti i individëve dhe grupeve. Asnjë vlerë nuk ngadhënjen mbi të tjerat, dhe rëndësia e tyre relative mund të gjykohet vetëm në dritë të kontekstit shoqëror dhe kulturor dhe konsekuencave të ngjashme. Nuk ka një formulë të ngurtë se si të pajtohen këto vlera; varet nga historia, traditat, rrethanat politike dhe nga faktorë të tjerë në shoqëri. Pasi liria e shprehjes është vlerë e rëndësishme dhe pasi që nuk mund t’i besohet qeverisë ta rregullojë atë, skajet e saja më së miri mund të definohen nga kolegjet redaksionale, shoqatat e botuesve, mosmiratimi publik etj. Prandaj nuk është e rastit pse India më parë kishte kundërshtuar botimin e Vargjeve Satanike dhe tani gazetat britanike kundërshtojnë botimin e karikaturave.

Në dritë të diskutimit tonë myslimanët kanë pasur të drejtë të protestojnë kundër librit. Protestat e tyre kanë pasur katër qëllime legjitime: të shprehin mosmiratimin e tij, të shtyjnë shkrimtarët e ardhshëm që të jenë më të ndjeshëm dhe të kufizuar kur të shkruajnë, të vënë pyetje të rëndësishme në agjendën politike dhe të bindin shoqërinë britanike për të shqyrtuar sërish pikëpamjet e saj për natyrën dhe kufijtë e lirisë së shprehjes. Myslimanët kanë pasur të drejtë të bëjnë gjithçka të nevojshme për të arritur këto objektiva, përfshirë edhe demonstrata të mëdha, presionin ekonomik dhe ndoshta djegien e librit. Por ajo që ka kaluar kufijtë e këtyre formave ishte e pajustifikuar dhe jo e mençur.

Gjithashtu duhet të rishqyrtohen standardet e pikëpamjeve shekullariste për vendin e fesë në jetën politike. Por edhe nga fetarët duhet të kërkohet që të pranojnë detyrimet e shoqërisë demokratike.

 

Marrë nga: Parekh, Bhikhu (2000) Rethinking Multiculturalism: Cultural Diversity and Political Theory. (Harvard UP)

* Profesor në London School of Economics dhe University of Wesminster në Londër dhe autor i një numër monografish në fushë të teorisë politike.

Advertisements

Rishqyrtim i multikulturalizmit – reflektime për karikaturat e Profetit Muhammed

In Multietniciteti dhe Multikulturalizmi on 12 September, 2009 at 09:15

Gëzim SELACI

Ngjarjet që janë zhvilluar kohëve të fundit pas botimit dhe ribotimit të karikaturave që satirizojnë Profetin Muhammed kanë ngre shumë çështje: si dhe a na shtynë kjo të mendojmë sërish për lirinë e shprehjes, fenë dhe politikën në shoqëritë multikulturore.

Ndeshje e kulturave

Karikaturat daneze dhe reagimi mysliman ndaj tyre është edhe një ilustrim dramatik i hendekut të madh në mes vlerave shekullare liberale në Perëndim dhe botëkuptimit kryesisht fetar në shoqëritë e Lindjes së Mesme. Por për myslimanët në Evropë është dilemë e përsëritur në lidhje me integrimin dhe identitetin kulturor.

Në Perëndim ka një konsensus se çfarë paraqet material fyes, si për shembull pornografia me fëmijë, ushtarët e vdekur, antisemitizmi e kështu me radhë. Disa prej këtyre çështjeve janë rregulluar me ligj. Por ky konsensus lejon talljen dhe satirizimin e figurave fetare. Tek e fundit konsensusi është kategori historike dhe kulturore. Tani duket se myslimanët si një faktor i ri fuqia shoqërore e të cilit është në rritje, po i ridefinojnë kufijtë e këtij konsensusi në Evropë. Ligjet të cilat nuk mbrojnë njësoj të gjitha fetë, janë të pakuptimta në shoqërinë multikulturore.

Cilat çështje ngre kjo ngjarje

Në shumë vende evropiane ka një mendim i fortë se vlerat shekullariste po rrezikohen nga tradita konservative islame e imigrantëve myslimanë. Shumë komentatorë karikaturat i kanë parë si reagim ndaj kësaj.

Çështja e integrimit të imigrantëve ngre çështjen se sa duhet të lëshojë pe shoqëria nikoqire për t’i pranuar popullatat imigruese dhe sa duhet të integrohen këto popullata në shtëpinë e re.

Kjo gjithashtu ngre çështjen e vjetër të multikulturalizmit dhe të fesë, politikës e lirisë së shprehjes, logjikën e dialogut ndërkulturor, pabarazinë ndërkulturore, kërkesave për qytetari të përbashkët dhe vendin e fesë në jetën publike.

Çështja nëse duhet të ketë ligje që kufizojnë lirinë e shprehjes dhe cilat janë ato gjithashtu duhet të këqyren.

Dy botë

Perëndimorët nuk e kuptojnë se si mund të jetë fyese karikatura që satirizon një profet. Muslimanët në Lindje nuk e kuptojnë se qeveritë në Europë nuk i kontrollojnë mediat dhe se ky nuk është konflikt i Krishterimit me Islamin.

Është e rëndësishme të kihet parasysh se Islami nuk ka kaluar nëpër reformat dhe ndryshimet nëpër të cilat ka kaluar Krishterimi apo Judaizmi në shekujt e fundit. Tani të gjithë myslimanët e Danimarkës dhe të Europës janë të detyruar të mendojnë se cilat janë qëndrimet e tyre karshi tabuve të tyre që nuk janë të pajtueshme me shoqërinë moderne demokratike.

Është e qartë se palët nuk e kanë idenë se si funksionon bota e tjetrit. Unë nuk do ta fyeja asnjë njeri të shenjtë të cilësdo fe, as që do ta kisha bojkotuar bulmetin e një shteti demokratik nëse ka rastisur që një gazetë e atij shteti të botojë karikatura fyese për fenë time. Bota myslimane është kolektive, prandaj edhe fajin e shohin si faj kolektiv.

Disa gazeta kanë argumentuar se botimi i karikaturave do të nxisë myslimanët të mendojnë në mënyrë kritike për fenë e tyre, duke na kujtuar se shumë gazeta që kishin botuar karikaturat e Profetit Muhammed kanë botuar edhe karikatura satirizuese të murgeshave, priftërinjve, kolonëve izraelitë dhe priftërinjve që ishin përfshirë në skandalin e dhunimit të fëmijëve. Me këtë duan të na japin një mësim se ka pasur një kohë kur kjo ka qenë e pamundur, por tani këto tabu janë thyer. Por ata harrojnë se satirizimi i një profeti nuk mund të barazohet me të një prifti. Gjithashtu ka diçka të parregullt në këtë argumentin, ngase “të nxiturit” e ndryshimit që vjen nga një kulturë “e jashtme” mund të shihet më shumë si komplot se sa një nijet i mirë.

Reagimi mysliman

Ata që më së shumti po goditen nga lufta e vizatimeve dhe e fjalëve janë myslimanët e moderuar, të cilët kanë jetuar pa rënë në telashe me qytetërimin perëndimor dhe të cilët cilëndo problem që e kanë pasur më këtë qytetërim kanë dashur ta zgjidhin në mënyrë paqësore.

Shpërthimi i masave myslimane për karikaturat ka qenë interesant. Ndërkohë që nuk mund të quhet reagim i mirë, ai ka qenë më pak i keq se sa që është pritur, duke marrë forma të ndryshme nga ato ligjore (kritika e hapur, demonstratat, bojkotimi i gazetave ofenduese) e mizore (dhuna, trazirat, sulmet për vrasje) deri te ato që janë diku në mes të këtyre dyjave. Bojkoti i prodhimeve daneze është i pasuksesshëm, sepse supozon se qeveria e Danimarkës duhet t’i bëjë presion Jyllands-Posten-it dhe punëtorëve të saj. E njëjta vlen edhe për mbylljen e ambasadave, sanksionet diplomatike e kështu me radhë, si dhe shpërndarjen e të pavërtetave në përpjekjet e imamëve danezë për të nxitur përkrahjen e Lindjes së Mesme. Por të gjitha këto veprime pak a shumë janë brenda kufijve të diskursit të pranuar.

“Ndoshta myslimanët nuk e kanë llogaritur mirë mënyrën se si të merren me krizën”, vërejti një studiues i mirënjohur i Islamit Abdel-Sabour Shahine, i cili sugjeroi se në vend që të bojkotohen prodhimet daneze, Bota islame do të duhej të tregonte më shumë tolerancë, duke u fokusuar në promovimin e një dialogu me Perëndimin dhe duke i njohur ata më shumë me Islamin.

Mësime nga rasti i Rushdie

Konflikti i kulturave të këtij lloji nuk është gjë e re. Në vitin 1989 autori britanik Salman Rushdie shkroi The Satanic Verses, një fiksion që pakkush e kishte lexuar dhe me siguri po të mos ishin protestat e myslimanëve dhe kallja e atij libri në publik, zor se do të kishte mundur të njihej në gjithë botën.

Kjo mund të shihet si rasti më i afërt me këtë sot, ngaqë kishte ngre të njëjtat çështje – ndjeshmërinë e kulturës nikoqire për vlerat shekullariste, integrimin e imigrantëve, jotolerancën fetare dhe lirinë e shprehjes.

Ani pse mund të thuhet se reagimet nuk kanë qenë të njëjta (sondazhet dhe disponimi i mediave sot tregojnë një qëndrim tjetër më të sigurt në vete dhe më të përkushtuar, më shumë të gatshëm të pranojnë se njerëzit e qytetëruar nuk kapin armët për një foto fyese, dhe – së paku deri më tani – nuk ka ndonjë thirrje nga ana e udhëheqësve të pranuar për ekzekutim të autorëve), prapëseprapë nuk është mësuar shumë nga rasti i Rushdit.

Teoricienët e fjalës së lirë nga rasti i Rushdies i kanë nxjerrë disa mësime. Shoqëria multikulturore duhet të vendosë se cilat vlera dhe praktika të pakicave t’i tolerojë dhe deri në cilën shkallë. Bikhu Parekh profesor në LSE pyet se si dhe pse është në interes të të gjithëve të lejohet maksimumi i mundshëm i lirisë së shprehjes, pastaj bën dallime precize në mes formave të ndryshme të shprehjes të cilat nuk meritojnë mbrojtje të barabartë, për të përfunduar se duhet të rishqyrtohen standardet e pikëpamjes shekullariste ndaj fesë në jetën politike dhe se nga njerëzit fetarë duhet të kërkohet të pranojnë detyrimet e shoqërisë demokratike.

Konflikti i të drejtave dhe përgjegjësive

Debati për karikaturat nuk mund të hiqet nga konteksti i mosfunksionimit europian kur është fjala për trajtimin e popullatave myslimane. Nuk është e ndershme për Jyllands-Posten të nxisë qytetarët e tyre të rendit të dytë. Protestuesit kanë të drejtë të pyesin pse shprehja e lirë duhet të heshtet kur është fjala për veshjen e hixhabit mysliman në shkolla dhe vende publike, por lavdërohet kur është fjala për botimin e karikaturave ofenduese.

Fyerja me qëllim i prek të tjerët. Ajo është e papërgjegjshme dhe jo e mençur. Nuk i shërben qëllimit të mirë nëse ofendon besimet e sinqerta të dikujt me qëllim që të provohet se thjesht “jemi të lejuar” ta bëjmë atë. Botimi dhe ribotimi i karikaturave duke e ditur se ato mund të ofendojnë është e papërgjegjshme dhe jo e mençur.

E drejta për lirinë e shprehjes mban përgjegjësinë për ta ushtruar atë të drejtë me kujdes. Të drejtat dhe përgjegjësitë kanë efekt balancues në njëri-tjetrin. Botimi i karikaturave ishte një situatë ku e drejta ishte ushtruar duke neglizhuar përgjegjësitë që shkojnë me atë të drejtë.

Liria e shprehjes së këndejmi nuk nënkupton lirinë e fyerjes dhe shpërdorimit. Konfuzioni ose anarkia dënohet. Nëse media duhet të përgjigjet për krijim të panikut dhe grindjes, redaktorët e saj gjithashtu duhet të fajësohen për prishjen e sigurisë së brendshme.

Qeveritë perëndimore kanë reaguar me kujdes të madh në lidhje me karikaturat. Gjëja e fundit që këto qeveri e duan është edhe një konfrontim ku Islami ngrehet kundër Perëndimit. Strategjia pra është të provohet që kjo të mos kalojë në një “përplasje të qytetërimeve”. Por kjo është bërë një përplasje kulturash, një diskutim se deri ku mund të shkojë liria e shprehjes pasi të ndeshet me ndjeshmërinë e grupeve fetare apo grupeve të tjera. Duhet të bëhet dallimi mes myslimanëve të cilët ndjejnë se kanë arsye për t’u ndjerë të ofenduar dhe atyre që ndjejnë se duhet të kërcënojnë dhe të djegin.

Deklaratat e qeverive perëndimore kanë qenë shumë të njëtrajtshme:

Sean McCormack, zëdhënës i Stejt Departmentit në Uashington: “Fotografitë antimuslimane janë po aq të pranuara sa edhe ato antisemitike apo antikristiane ose kundër cilitdo besim. Por është e rëndësishme qe gjithashtu të përkrahim të drejtën e individëve për të shprehur lirshëm pikëpamjet e tyre.”

Sekretari i punëve të jashtme i Britanisë Jack Straw: “E drejta e shprehjes në të gjitha shoqëritë dhe kulturat duhet të ushtrohet me përgjegjësi dhe të mos kalojë në obligim për të fyer.”

Ministri i jashtëm francez Philippe Douste-Blazy: “Liria e shprehjes është e drejtë, por ajo gjithashtu imponon detyrën e përgjegjësisë për ata që shprehen.”

Kritika

Qasja që të drejtën e shprehjes e balancon me përgjegjësinë është kritikuar nga ana e krahut djathtist dhe liberal në Perëndim. Sidoqoftë, qeveritë perëndimore ngurrojnë të kenë pikëpamje të tilla. Duke shprehur keqardhje për fyerjen e shkaktuar nga karikaturat, ato gjithashtu provojnë të inkurajojnë elementet e moderuara myslimane, vendore e të jashtme, për të marrë debatin nga duart e ekstremistëve.

Botuar tek Trendet: http://trendet.net/www/2009/08/30/rishqyrtim-i-multikulturalizmit/