gselaci.wordpress.com

Posts Tagged ‘legjitimiteti’

Legjitimiteti politik në kohën e krizës europiane

In Integrimi europian on 31 July, 2016 at 01:25

Gëzim Selaci

Botuar në: Gazeta Jeta në Kosovë më 24 qershor 2016

Periudha e zymtë që po kalon BE-ja përmes dezertimit të anëtarëve dhe gremisjes së vlerave nga shtetet brenda saj, vë në pikëpyetje vazhdimësinë e premtimit të integrimit dhe modelit të saj politikëbërës në Kosovë.

 

Misionet ndërkombëtare dhe politikanët e pasluftës në Kosovë kanë përdorë levën e projektit të integrimit në Bashkimin Europian për të legjitimuar pushtetin e tyre. Anëtarësimi në këtë bashkësi shtetesh u bë ideali kah synon shteti i ri, së paku në nivel retorike. Dështimet dhe mospuna e qeverisë si dhe papërgjegjësia e politikanëve u kompenzuan me premtime për integrim në Bashkimin Europian. Mirëpo, kur rrugëtimi i Kosovës drejt integrimit europian është i pasigurtë dhe kur vetë ideja e Europës së bashkuar po kalon nëpër një krizë që po e vë në dyshim këtë ndërmarrje, çfarë do ta zëvendësojë këtë bazë të pashpresë legjitimuese dhe si do të legjitimohen politikanët e politikat e ardhshme në shoqëri, është një çështje që bart edhe rrezik për të ardhmen e shoqërisë dhe shtetit.

Read the rest of this entry »

Për një kontratë të re politike!

In Politikë on 8 March, 2016 at 18:15

Gëzim Selaci

Vendit i duhet një kontratë e re politike mbi të cilën kishte me u ngritë një marrëdhënie e re legjitime ndërmjet qeverisë dhe qytetarëve. Ajo opozitë që arrin me i bind qytetarët se ka vullnet e forcë me e ndërtu një marrëdhënie të këtillë, ka një kauzë me të cilën arsyeton opozitarizmin e saj dhe mund të shpresojë në përkrahjen popullore.

Kur tensionet ndërmjet qeverisë dhe opozitës ngriten në këtë shkallë, retorika politike i përdor më së tepërmi togfjalëshat “në të mirë të qytetarit”, “në emër të popullit” dhe “në interes të republikës” për të arsyetuar qëndrimet e tyre politike dhe me synimin që konfliktin politik ta paraqesin si betejë ndërmjet“të keqes”, e “të mirës”, “të patriotëve” e “tradhëtarëve”, të bardhës e të zezës, engjëjve e djajve. Mirëpo, kur politikanët polarizohen deri në këtë shkallë që po e shohim tani, atëherë shqetësimi për qytetarin e republikën lihet nën hijen e shqetësimit për mbijetesën e liderëve partiakë ose namin e partisë.

Mirëpo, ideali i republikës së Kosovës nuk po realizohet pikërisht për shkak të “kapjes së shtetit” në radhë të parë, siç e ka quajtur me të drejtë opozita gjendjen e shtetit në të cilën partitë politike, liderët e tyre dhe politikanët kanë shtënë në dorë institucionet dhe agjencitë e pavarura të shtetit.

Tutje, ideali i Republikës shkon poshtë kur gjyqësori e policia prioritet faktik e kanë ndjekjen e opozitës në shtetin më të kriminalizuar; kur retorika e tëgjitha qeverive ka qenë “integrimi euro-atlantik” i shoqërisë më të varfër e më të paarsimuar me ndarje të thella etnike e sociale; kur liderët e partive dhe politikanët më të pushtetshëm dyshohen për krim e korrupsion, e “bashkësia ndërkombëtare” mbështet këta politikanë ose hesht ndaj krejt këtyre, ndërkohë që ajo jorradhëherë cakton agjendën politike në vend. Dhe, ironikisht, në mes të kësaj gjendjeje, zori ma i madh i opozitës është anulimi i marrëveshjeve me shtetet fqinje!

Read the rest of this entry »

Militantizmi i opozitës në shtetin e depolitizuar

In Shtetndërtimi ndërkombëtar on 6 November, 2015 at 20:45

Gëzim Selaci

 

Militantizmi i opozitës nuk mund të shihet i izoluar nga historia politike e Kosovës së pasluftës, por si një rrjedhë e pritur e opozitarizmit në shtetin e depolitizuar të mbikëqyrjes ndërkombëtare.

Këmbëngulja e opozitës për ta penguar “me të gjitha mënyrat” (edhe të dhunshme) punën e Kuvendit të Kosovës me qëllim që të detyrohet kryeministri i vendit të tërhiqet nga marrëveshja për Asocioacionin e Komunave Serbe nuk mund të shihet e izoluar nga historia politike e Kosovës së pasluftës. Ky militantizëm është një veprim opozitar që vjen pothuajse pashmangshëm (ndonëse jo medoemos i justifikueshëm) në kontekstin politik të shtetit të mbikëqyrur. Cili është ky kontekst që çon pashmangshëm në militantizëm partiak? Në vijim po ofroj një shpjegim përmes një historie.

Read the rest of this entry »

Bazat legjitimuese të klasës politike

In Shteti dhe pushteti on 6 March, 2013 at 14:14

Gëzim Selaci

Na duhet të gjejmë baza të tjera për të legjitimuar klasat politike. Cilado qofshin ato, për të garantuar se politikanët do të udhëheqin me drejtësi, nevojitet kompetencë e etikë profesionale edhe sistem funksional i llogaridhënies, se këto nuk zëvendësohen as me pretendime për të kaluarën heroike në luftë a paqe, as me merita për pavarësimin e vendit, as me premtime për të ardhmen euro-atlantike të vendit.

Kohë më parë, kryeministri i Kosovës pati bërë të ditur “tri ëndrrat e tij” për publikun. Ato kishin të bënin me largimin e Serbisë nga Kosova, pavarësimin e vendit dhe integrimin në Nato e Bashkimin Europian. Këto tre ëndrra të kryeministrit mishërojnë tre bazat themelore mbi të cilat janë legjitimuar klasat politike në Kosovë. Ato nënvizojnë kredencialet nga e kaluara (pjesëmarrja në luftën çlirimtare), nga e tashmja (pavarësimi i vendit) dhe nga e ardhmja (orientimi pro-integrimit europian). Me fjalë të tjera, nëse ke marrë pjesë në luftë (ose së paku ke sukses t’i bindësh të tjerët që ke pasë një rol të rëndësishëm në luftë), nëse ke kontribuar në pavarësimin e vendit nga Serbia (ose pretendon se ke merita për pavarësinë) dhe, së fundi, nëse politika (në nivel programi ose vetëm si retorikë) është në drejtim të integrimit të vendit në BE, atëherë ke shanse të shtuara për t’u pranuar si politikan legjitim në Kosovë (qoftë nga qytetarët e vendit, qoftë nga përkrahja e jashtme).

Klasa politike e Kosovës së pasluftës është pranuar nga publiku për aq sa i plotëson këto standarde. Mirëpo, që të tri këto tipa të bazave legjitimuese janë të manipulueshme dhe, në të vërtetë, mashtrime nga më të ndryshmet janë përdorë për të fituar këto kredenciale pa të drejtë.

Kredenciale nga e kaluara mund të fitosh nëse ke në dorë ke aparatin propagandistik në shoqëri, duke përdorë mediat, madje institucionet kulturore, arsimore e akademike për këtë. E kaluara manipulohet duke krijuar një narrativ të thjeshtëzuar të luftës; mite e legjenda për “partitë e dala nga lufta” si dhe “partitë e vijës së Rugovës” krijohen njëanshëm pa u përfshirë publiku i gjerë. Më pas, përmes makinerisë propaganduese personalitetet shiten si “heronj të luftës” e “trashëgues besnikë të filozofisë rugoviste”. Pastaj, mbi këtë bazë caktohen dhe arrihen postet publike, që nga nëpunës të rangut më të ulët në institucione publike e deri te postet më me përgjegjësi në shtet.

Mirëpo, pavarësisht meritave nga e kaluara, të falsifikuara apo reale, ato nuk mjaftojnë për të pretenduar poste me përgjegjësi publike e politike. Heroizmi e sakrifikimi i dikujt në të kaluarën apo afërsia me ndonjë personalitet me merita nuk është garanci, e as që mjafton, për të besuar se ai/ajo do të udhëheqë mirë.

Për sa i përket kredencialeve nga e tashmja, ato kanë të bëjnë me pavarësinë e vendit. Ata që kanë pasur fatin të jenë në strukturat vendimmarrëse shtetërore kanë fituar kredenciale të të qenit meritorë për pavarësinë. (Për hir të së vërtetës, duhet theksuar se fati i vendit tonë në masë të madhe varet nga aktorë ndërkombëtarë, të cilët – siç po shihet – kanë pasur ndikimin vendimtar për sa i përket kohës së shpalljes së pavarësisë, formës dhe përmbajtjes së saj.) Fundja, pavarësia nuk duhet të jetë qëllim në vete, por mjet për t’ia kthyer sovranitetin popullit, ndërsa udhëheqësit politikë t’i bëjë përgjegjës ndaj qytetarëve të vendit. Politikanët shpeshherë, për të mbuluar dështimin dhe të pahijshmet e tyre, na përkujtojnë arritjen e “aspiratës shekullore a shumëshekullore” për pavarësimin e Kosovës. Kjo bëhet përmes propagandës zyrtare që na paraqitet në ekrane televizive, nëpër ceremoni e kremtime të arritjeve e të përvjetorëve, si dhe nëpër përkujtimore të heronjve legjendarë të luftës e të paqes.

Përveç kësaj, klasa politike mëton të legjitimohet edhe me premtime për integrim në strukturat euro-atlantike. (Me përjashtim të forcave të pakta politike që të ardhmen e shohin në “bashkimin kombëtar” si aspiratë më e ngutshme dhe më e rëndësishme se sa integrimi ne Bashkimin Europian.) Një shtet, që nuk është tamam shtet, duhet integruar në një bashkësi (që nuk është tamam bashkësi) shtetesh sovrane. Një shtet që akoma nuk ka as ushtri duhet anëtarësuar në aleancën më të fortë ushtarake të kohës. Perspektiva e integrimit të Kosovës në BE dhe Nato duket të jetë një ndërmarrje e ndërlikuar, por gjithsesi përdoret për të legjitimuar një klasë politike që premton ecje drejt Europës e Natos.

Pavarësisht krizës nëpër të cilën po kalon Europa dhe qëndrimit të ftohur të disa shteteve anëtare të Bashkimit Europian ndaj shtetit të Kosovës, duket se integrimi në BE është ende një ide atraktive për shumicën e popullsisë në Kosovë. Aspirata për integrim në BE mund të jetë një motor për përmirësimin e aspekteve të legjislacionit e për funksionim të gjyqësorit për një shtet jo të vetëmjaftueshëm siç është Kosova. Mirëpo, kjo aspiratë është tregues i varfërisë institucionale për aq sa motivi kryesor i ndërtimit të shtetit të së drejtës dhe demokracisë mbetet integrimi në një grup shtetesh fati i të cilit, përndryshe, është i paqartë.  Sido që të jetë, “integrimi në BE” në gojët e politikanëve më shumë është retorikë sesa program bindës e përpjekje e vërtetë në atë drejtim.

Për të përfunduar, këto tri baza të legjitimimit kanë të bëjnë me pranimin e klasës politike nga ana e qytetarëve dhe (ç’është më me rëndësi në shtetin e mbikëqyrur ndërkombëtarisht) aktorëve ndërkombëtarë në Kosovë. Me fjalë të tjera, me atë që më lart iu referova me “legjitimim” dua të them besim popullor në legjitimitetin e një udhëheqjeje politike dhe pranim nga aktorët ndërkombëtarë, pavarësisht mënyrës se si arrihet pushteti politik dhe si veprohet pasi të jetë arritur ai. Po duket që në kushtet shoqërore dhe në kulturën tonë politike e kaluara heroike, meritat për pavarësimin e vendit nga Serbia, bashkë me premtimin për integrim në BE dhe Nato, përbën një pushtet simbolik që pi ujë në një popullatë e cila lirinë e ka kërkuar në krijimin e një shteti për vete, por e dëshpëruar në këtë shtet, shpëtimin e gjen në Bashkimin Europian.

Megjithatë, po del se këto baza legjitimuese, që mbështeten në kredenciale (reale apo të rreme) nga e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja, nuk kanë qenë të mjaftueshme për të sjellë në pushtet klasë politike që do të ndërtonte një shtet për qytetarë dhe në të mirë të qytetarëve. Këto baza legjitimuese mbesin problematike për aq sa në pushtet sjellin politikanë që jo domosdo janë të aftë apo të interesuar të kryejnë detyrat për të cilat mbajnë përgjegjësi. Na duhet të gjejmë baza të tjera për të legjitimuar klasat politike. Cilado qofshin ato, për të garantuar se politikanët do të udhëheqin me drejtësi, nevojitet kompetencë e etikë profesionale dhe sistem funksional i llogaridhënies, se këto nuk zëvendësohen as me pretendime për të kaluarën heroike në luftë a paqe, as me merita për pavarësimin e vendit, as me premtime për të ardhmen euro-atlantike të vendit.

Botuar në Zëri më 7 mars 2013.

Europianizimi i trilluar i Kosovës

In Integrimi europian on 1 January, 2012 at 21:52

Gëzim Selaci

Ka një dallim të qartë ndërmjet përmbushjes së standardeve europiane dhe europianizimit të trilluar të Kosovës. Për të parë dallimin, mjafton vetëm të krahasosh retorikën e “sukseseve drejt integrimit në BE” të politikanëve tanë me gjendjen faktike të një kosovari mesatar.

Përse ne kosovarët kemi udhëheqës politikë që na shërbejnë kaq për të keq? Duke iu falënderuar zhdërvellësisë propaganduese të politikanëve tanë si dhe ndonjëherë liderëve të “shteteve mike” që për liderët tanë flasin në superlativ, në ligjërimin politik dhe mediatik në Kosovë, paralel me realitetin, po krijohet një narrativ që quhet “procesi i integrimit të Kosovës në Bashkimin Europian” e që është krejt i rrejshëm. Kjo rrenë ka prodhuar një tablo kafkiane ku gjatë gjithë kohës pseudo-mediat e pseudo-intelektualët ua paraqesin qytetarëve një panoramë të thjeshtëzuar të ecjes sonë me nxitim drejt Europës.

Mirëpo, ky diskurs është shumë, shumë i largët nga realiteti në të cilin jetojmë ne, qytetarët e Kosovës. Në të vërtetë, realiteti është një narrativ më i komplikuar: vendi jonë po izolohet, ndërsa shoqëria jonë gjithnjë e më shumë po i ngjan shoqërive autoritare se sa atyre europiane dhe, përveç bazës ligjore të ndërtuar qysh nga koha e UNMIK-ut që ka pasur për qëllim të krijojë një sistem ligjor sipas standardeve europiane dhe harmonizimit të ligjit të Kosovës me ligjin e Bashkimit Europian (acquis communautaire), Kosova fare pak ka bërë drejt plotësimit të standardeve për anëtarësim në BE.

Europianizimi si retorikë

Vetportretizimi i Kosovës në media lokale dhe në retorikën qeveritare është tepër i idealizuar, ndërsa gjendja faktike është shumë ndryshe. Ndërsa qeveria shpalos të arriturat e saja ekonomike, banorët e Kosovës vazhdojnë të mbesin më të varfërit në rajon dhe në Europë ku rreth gjysma e popullësisë që do të kishin mundur me punu janë të papunë. Ndërsa i shpallet zero tolerancë korrupsionit, Kosova kryeson listën e vendeve më të korruptuara ku tenderët kontrollohen nga qeveria. Ndërsa udhëheqësit politikë gojën e kanë pot demokraci dhe sundim të ligjit, Kosova vazhdon të ketë zgjedhje problematike, sistem të patronazhit politik, shërbime publike në nivelin më të ulët si dhe sundim të të fortëve, në vend të sundimit të ligit. Ndërsa qeveritarët flasin për “partneritet me Bashkimin Europian”, pasaporta e Kosovës është e vetmja në rajon të cilës i duhet vizë për të hyrë në zonën e Shengenit. Ndërsa harxhohen para të majme për fushata artificiale “Young Europeans” (që më tepër shënjojnë qytetarët e vendit se sa të jashtëm), Kosova as që ka bërë hapin e parë formal drejt anëtarësimit në BE (nuk është përfshirë në Procesin e Stabilizimit dhe Asocimit, por për të, si shtet “sui generis”, është sajuar njëfarë dialogu po ashtu “sui generis” me BE-në, e që e kanë quajtur “Stabilisaton Tracking Mechanism”). Ndërsa modeli i arsimit të lartë në Kosovë na paraqitej si një që ia ka lakmi rajoni, universitetet tona vazhdojnë të japin diploma që zor se kanë ndonjë vlerë në vend, e aq më pak jashtë vendit. Sistemi arsimor, i ideologjizuar së tepërmi, riprodhon provincializëm të intelektualëve që për të qenë diku dhe dikushi janë të shtyrë të hyjnë në raporte klienteliste me patronë nga radhët e partive politike në vend duke humbur autonominë intelektuale dhe çimentuar kulturën konformiste.

Dhe përkundër vargut të gjatë të dështimeve afatshkurtëra, ne ende duam të besojmë në suksese  afatgjata kur të gjithë do të kemi punë të mirë, e jo vetëm politikanët, familjarët e militantët e tyre; ku të gjithëve do të na mbesin para në xhep edhe pasi të kemi paguar shërbimet komunale; ku do të kemi dinjitet qytetar, e jo të jemi vetëm letëra në kuti të votimit dhe do të jemi pjesë e bashkësisë së shteteve të Europës ku e ndjejmë se përkasim.

Europianizimi si vetëlegjitimim

Derisa raportet e progresit të BE-së viteve të fundit e kanë paraqitur Kosovën shtet më të varfër dhe më të korruptuar në Europë, ku tenderet dhe transmetuesi publik kontrollohet nga qeveria dhe askush nuk jep llogari për miliona të humbura nga buxheti i Kosovës, një raport i Departamentit amerikan pati raportur për elemente të korruptuar brenda qeverisë së Kosovës.[1] Raporte të shumta të agjencive të jashtme tregojnë se Kosova është bërë vend trafikimi i drogës dhe prostitucionit. Hiq më pak kritik nuk ka qenë as European Broadcasting Union që vazhdimisht konludon se në transmetuesin publik të Kosovës (RTK) ka përzierje serioze nga politika.[2] Tablo jo më pak skandaloze na japin edhe raportet e Human Rights Watch, Freedom House, Bankës Botërore, e kështu me radhë…

Pavarësisht rëndësisë që kanë këto raporte për Kosovën dhe popullësinë e saj, qeveritë e Kosovës nuk mund të qëndrojnë indiferent para këtyre raporteve dhe vlerësimieve. Është simptomatike se kur qytetarët e vendit ndeshen me skamjen e prapambeturinë, pasigurinë e korrupsionin në çdo hap e çast të jetës, pushtetarët tonë as që marrin mundin për të reaguar në ndonjë mënyrë, por kur konstatimi i gjendjes vjen nga raporte të agjencive ndërkombëtare, atëherë zyrtarët reagojnë në mënyrë që në rastin më të mirë mund të përshkruhen si qesharake (si për shembull “as pozitiv, as negativ, por real” për Raportin e fundit të progresit), patetike (kur qeveria vlerëson raportet në fjalë si asgjë më tepër se shumë e perceptimeve tendencioze të shoqërinë civile të vendit), e kështu me radhë.

Në të vërtetë, kjo pandjeshmëri ndaj gjendjes së popullsisë dhe opinionit publik në vend në njërën anë, dhe paniku ndaj asaj që thuhet në BE e në Perëndim është tregues i fortë se pushteti politik në Kosovë nuk synon të ndërtojë një marrëdhënie legjitimuese me popullin që kishte me kriju një raport përgjegjshmërie të qeverisë ndaj të qeverisurve. Kjo mungesë e marrëdhënies legjitimuese e pushtetit me popullin zëvendësohet me premtime për integrim në familjen e Bashkimit Europian dhe për ndërtim e forcim të miqësisë me ShBA-të dhe shtetet e Europës. Kështu, vënia dhe afirmimi i miqësisë me këto shtete dhe integrimi në BE janë e vetmja bazë vetlegjitimuese e pushtetit politik në vend.

Tashti, është një gjë tjetër se si të lexohet ndërtimi “i miqësisë”, por një gjë dihet me siguri: kjo klasë politike jo medoemos e ka marrë seriozisht detyrën e integrimit në BE. Ky, më tepër, është një premtim përrallor që si me magji do të çojë një shtet të brishtë e të skamur në bashkësinë e kamur e të prosperuar europiane. Ky premtim, natyrisht, nuk është i paqëllimtë: ajo është kartë që qeveritë të cilat vijnë e shkojnë e përdorin për t’u vetëlegjitmuar.