gselaci.wordpress.com

Archive for the ‘Politikë’ Category

“Republika në udhëkryq: Kosova në dekadën e parë të pavarësisë”

In Libra, Media, Mendimi, Politikat etnike, Politikë, Shtetndërtimi ndërkombëtar on 24 December, 2017 at 00:02

23659280_10155868988783805_6055084043835550654_n

Libri “Republika në udhëkryq: Kosova në dekadën e parë të pavarësisë” (2017, 256 faqe) është një përmbledhje e komenteve dhe analizave që i kam bërë mbi zhvillimet politike e kulturore në vend në temat vijuese:

– Ndërtimi dhe mbikëqyrja e shtetit
– Politika dhe partitë
– Legjitimiteti dhe demokracia
– Identitetet dhe ndarjet shoqërore
– Mendimi dhe tradita
– Publikja dhe opinioni publik
– Fundamentalizmi dhe radikalizimi fetar

(Vahdon…)

Read the rest of this entry »

Zgjedhjet nuk mjaftojnë

In Politikë on 25 March, 2016 at 17:28

Gëzim Selaci

Botuar në GazetaJNK, 15 mars 2016

Pavarësisht nëse bllokimi i Kuvendit dhe ndjekja e opozitës nga autoritetet shtetërore rezulton ose jo me zgjedhje të parakohshme, një gjë është e qartë: ndërrimi i qeverive nuk premton vetvetiu ndryshime në të mirë të qytetarëve. Na duhet një marrëdhënie legjitime ndërmjet udhëheqësve në qeveri dhe qytetarëve: marrëdhënie ma e drejtpërdrejtë, e pandërmjetësuar nga militantë, ambasadorë, biznismenë e grupe kriminalale.

Ka një vërejtje që me të drejtë mund të bëhet në lidhje me “kauzën” e opozitës dhe se a e justifikon ajo bllokimin e Kuvendit dhe mospranimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, ose pranimin e tyre vetëm për aq sa përshtatet me qëndrimet e saj. Çështjet të cilat opozita po i ngre si kryesoret dhe më të ngutshmet – pra Marrëveshja për krijimin e Asociacionit me shumicë serbe dhe demarkacioni i kufinit – nuk duket se në mënyrë të padyshimtë kërcënojnë vlerat dhe parimet themelore mbi të cilat është legjitimuar shteti dhe mbi të cilat duhet të themelohet shoqëria në Kosovë. Këto vlera janë liria, barazia, drejtësia, paqja, sovraniteti dhe uniteti i shtetit, si dhe procedurat e demokracisë përfaqësuese, si më kryesoret.

Më pas, është çështje e orientimeve ideologjike si të vihen në praktikë këto përmes organizimit të caktuar shoqëror e ekonomik dhe rregullimit institucional. Po kështu, është çështje e vlerësimeve se në cilën fazë jemi në rrugën drejt (ose kundër) realizimit të këtyre idealeve. Marrëveshja për Asociacionin e komunave me shumicë serbe ka të meta dhe nuk është zgjidhja më e mirë e çështjes së integrimit të veriut në shtetin e Kosovës, por në rrethana joideale, nuk pritet zgjidhje ideale.

Read the rest of this entry »

Për një kontratë të re politike!

In Politikë on 8 March, 2016 at 18:15

Gëzim Selaci

Vendit i duhet një kontratë e re politike mbi të cilën kishte me u ngritë një marrëdhënie e re legjitime ndërmjet qeverisë dhe qytetarëve. Ajo opozitë që arrin me i bind qytetarët se ka vullnet e forcë me e ndërtu një marrëdhënie të këtillë, ka një kauzë me të cilën arsyeton opozitarizmin e saj dhe mund të shpresojë në përkrahjen popullore.

Kur tensionet ndërmjet qeverisë dhe opozitës ngriten në këtë shkallë, retorika politike i përdor më së tepërmi togfjalëshat “në të mirë të qytetarit”, “në emër të popullit” dhe “në interes të republikës” për të arsyetuar qëndrimet e tyre politike dhe me synimin që konfliktin politik ta paraqesin si betejë ndërmjet“të keqes”, e “të mirës”, “të patriotëve” e “tradhëtarëve”, të bardhës e të zezës, engjëjve e djajve. Mirëpo, kur politikanët polarizohen deri në këtë shkallë që po e shohim tani, atëherë shqetësimi për qytetarin e republikën lihet nën hijen e shqetësimit për mbijetesën e liderëve partiakë ose namin e partisë.

Mirëpo, ideali i republikës së Kosovës nuk po realizohet pikërisht për shkak të “kapjes së shtetit” në radhë të parë, siç e ka quajtur me të drejtë opozita gjendjen e shtetit në të cilën partitë politike, liderët e tyre dhe politikanët kanë shtënë në dorë institucionet dhe agjencitë e pavarura të shtetit.

Tutje, ideali i Republikës shkon poshtë kur gjyqësori e policia prioritet faktik e kanë ndjekjen e opozitës në shtetin më të kriminalizuar; kur retorika e tëgjitha qeverive ka qenë “integrimi euro-atlantik” i shoqërisë më të varfër e më të paarsimuar me ndarje të thella etnike e sociale; kur liderët e partive dhe politikanët më të pushtetshëm dyshohen për krim e korrupsion, e “bashkësia ndërkombëtare” mbështet këta politikanë ose hesht ndaj krejt këtyre, ndërkohë që ajo jorradhëherë cakton agjendën politike në vend. Dhe, ironikisht, në mes të kësaj gjendjeje, zori ma i madh i opozitës është anulimi i marrëveshjeve me shtetet fqinje!

Read the rest of this entry »

Politika është lojë

In Politikë, Uncategorized on 16 December, 2015 at 20:37

Gëzim Selaci

Në demokraci, partitë mund të kenë shumë qëndrime politike për një çështje. Mirëpo, qëndrimi i tyre përkitazi me pranimin e institucioneve politike të shtetit është një: ato pranohen si hapësira kryesore ku bëhet politika demokratike, me qëllim të avancimit të qëndrimeve të tyre, por edhe me qëllim që të transformohen ato institucione. Në këtë artikull argumentoj se ka dallim ndërmjet qëndrimit politik dhe qëndrimit ndaj institucioneve politike, pra hapësirave dhe rregullave të bërjes së politikës. Opozita e tanishme kosovare nuk po e bën këtë dallim.

Tash e tre muaj, në Kosovë, partitë opozitare kanë formuar një bllok kundër “Marrëveshjes për krijimin e asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë” dhe marrëveshjes për demarkacion të kufirit me një shtet fqinj. Për të kundërshtuar këto, blloku opozitar ka zgjedhur taktikën e pengimit të përgjithshëm të punëve të zakonshme të Kuvendit republikan me mjete të dhunshme.

Në këtë artikull nuk merrem me përmbajtjen e temave bosht të mospajtimit ndërmjet opozitës dhe qeverisë. Aryeja është se, së pari, mendoj se kauza e opozitës nuk e justifikon bllokimin e institucioneve politike të shtetit. Së dyti, nuk janë shteruar të githa mundësitë politike, institucionale e jashtinstitucionale, për të shprehur e organizuar kundërshtimet ndaj marrëveshjeve ose aspekteve të tyre.

Dua të tërheq vëmendjen se ajo kundër të cilës argumentoj këtu është që partitë politike bllokojnë institucionet e shtetit, sidomos Kuvendit dhe për arsyet që i po i japin ato. Ndërkaq, tjetër gjë kishte me qenë nëse partitë kishin me dhënë arsye të tjera për të bojkotuar, e ndoshta edhe bllokuar institucionet. Po ashtu, tjetër gjë kishte me qenë nëse bllokimi a mosbindja kishte me buru e me u kry nga ana e qytetarëve të organizuar në forma të ndryshme të aktivizmit kolektiv jashtinstitucional, madje për të njëjtat çështje që po i ngrit opozita. Por, kjo është një temë tjetër për një diskutim tjetër…

Read the rest of this entry »

Kosovarët e deshën ndryshimin, por nuk e gjetën atë

In Politikë on 14 October, 2014 at 07:04

Gëzim Selaci

Zgjedhjet e fundit të përgjithshme në Kosovë u mbajtën në qershor të 2014-tës. Si rezultat i shtyrjeve – për mendimin tim – të pandershme e në frymë jodemokratike të partive për pushtet, publiku kosovar tërë verën është torturuar me pritje të epilogut të vonuar për shkak të orvatjeve e komplikimeve që partia në qeverinë e kaluar po shpikte me qëllim që ta ruante pushtetin.

Tani, pas katër muajsh zgjedhje, kur po duket se nuk mund të shtyhet më dhe se duhet zhbllokuar këtë gjendje, me marrëveshje ndërmjet partive ose me zgjedhje të jashtëzakonshme, është koha të mendojmë se çfarë presim nga qeveria e ardhshme dhe si të vlerësojmë sinqeritetin e premtimeve të saj. Por, të nisim duke rikujtuar edhe njëherë do fakte për zgjedhjet dhe të reflektojmë se çfarë mund të kuptojmë prej tyre për votuesit dhe partitë politike.

 

Për kë votuan kosovarët

Nëse mund t’u besohet statistikave të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, në zgjedhjet e përgjithshme në qershor të vitit 2014 numri i qytetarëve me të drejtë vote është shtuar për afër 167 mijë krahasuar me zgjedhjet e vitit 2010. Sado që ka arsye për të dyshuar në saktësinë e listës së votuesve,[i] sipas të dhënave zyrtare të KQZ-së, përkundër këtij shtimi, numri i personave që kanë votuar është shtuar vetëm për afër 28 mijë.[ii]

Por, çfarë tregon rezultati i këtyre zgjedhjeve? Pyetjet që mund të shtrohen kur kemi parasysh këto të dhëna janë: Si të shpjegohet rënia e përqindjes së votuese krahasuar me zgjedhjet e përgjithshme në vitin 2010? Si ta kuptojmë dështimin e partive politike, si të pozitës ashtu edhe të opozitës, të mobilizojnë më tepër votues?

Partia udhëheqëse në qeverinë e deridjeshme (PDK), përkundër rritjes së pagave për sektorin publik, pensioneve e ndihmës sociale dhe uljes së tarifave të shkollimit në universitetet publike, (bashkë me partitë e tjera në koalicion) nuk mori as një të tretën e votave të përgjithshme, duke mos shtuar kështu numrin e votave të marra që nga zgjedhjet e fundit në vitin 2010, përkundër ngritjes të numrit të votuese që nga ajo kohë. Çfarë tregon kjo, si dhe fakti që partia në koalicionin e kaluar qeveritar, AKR, nuk siguroi asnjë ulëse në kuvendin e ri?

Nga ana tjetër, përse partitë opozitare dështuan të mobilizojnë votuesit në përgjithësi, e sidomos votuesit e rinj që iu kanë shtuar vendit që nga zgjedhjet e fundit të përgjithshme në vitin 2010?[iii]

Mirëpo, edhe këto këto vota të opozitës, a janë në të vërtetë për opozitën, apo vetëm vota proteste kundër pozitës në kushte të gjendjes së mjerueshme ekonomike e sociale dhe të dështimit të sistemit shëndetësor, arsimor, të drejtësisë, e të tjera?

Përgjigjet për këto pyetje do të mund të gjindeshin tek vetë sjellja e partive në opozitë gjatë mandatit të qeverisë së kaluar. Mendoj se votat që i shkuan këtyre partive, më tepër ishin vota kundër qeverisë së deridjeshme, se sa për opozitën. Kjo ka nodhur ngase qytetarët gjatë mandatit të fundit qeverisës as që kanë parë një opozitë reale e efikase, që ofron një alternativë bindëse për një mënyrë ndryshe të qeverisjes. Ndryshe, partitë e ashtuquajtura opozitare, po të shiheshin si opozitare e të ndryshme edhe në sytë e qytetarëve do të kishin mobilizuar shumë më tepër votues se sa që arritën ta bëjnë.

Kjo është përshtypja ime. Sido që të jetë, bashkimi i opozitës në një koalicion qeveritar nuk duhet t’i shtyjë këto parti ta harrojnë faktin se ato u mundën nga qeveria e deritanishme, e të vetëmashtrohen se qeverinë po e formojnë në saje të mbështetjes popullore. Në të vërtetë, mendoj se ky vetmashtrim e krenaria ngadhënjimtare do të ishte vetë garancia se me qeverinë e re nuk do të ndryshojë asgjë. Partitë opozitare nuk duhet të harrojnë se nuk ishin votuesit përgjegjës përse shumica e votave, megjithatë, i shkoi partisë udhëheqëse në qeverinë e deridjeshme, por duhet të reflektojnë mbi vetveten e të marrin fajin mbi vete përse votuesit nuk gjetën perspektivën e ndryshimit tek ato.

Mendoj se numri i vogël i votave si për partitë në qeverinë e deridjeshme ashtu dhe për ato opozitare, tregon se kosovarët nuk ishin të kënaqur me udhëheqjen e deritanishme, dhe e deshën ndryshim, por atë nuk e gjetën, madje as tek partitë në opozitë.

 

Sprovat e qeverisë së re

Nëse, megjithkëtë opozitës së deridjeshme i pëlqen të besojë se këto vota nuk janë vetëm vota kundër qeverisë së kaluar, por për opozitën, tani që duan ta udhëheqin shtetin, atëherë ajo nuk duhet të lejë përshtypjen se vetëm po synon pushtetin me çdo kusht, por duhet t’i bindë qytetarët se ka program alternativ që ka me e nxjerrë vendin prej varfërisë e mjerimit, me e përmirësu shërbimin shëndetësor publik, me kriju sistem arsimor cilësor e konkurrent.

Por, para kësaj, qeveria e re duhet të ristrukturojë radhët e veta dhe të dëshmojë punë konkrete në dy mënyra, dhe jo vetëm fjalë:

Para së gjithash, në mënyrë që qytetarëve t’iu dërgohet një sinjal se politika po dekriminalizohet, ishte dashtë që të largonin nga udhëheqja dhe radhët e saja njerëzit me biografi të dyshimtë kriminale. Gjithë kjo ndërmarrje do të vlerësohej e sukseshme nëse institucionet dhe administrata publike e kapur nga struktruat e kaluara partiake do të çlirohej përfundimisht. Përndryshe, jetëgjatësia e koalicionit qeverisës nuk do të jetë e sigurt, e madje do t’i mundësojnë partisë në opozitë (PDK-së) që më shpejt e me kredibilitet më të madh të rikthehet në pushtet. Natyrisht, se një rikthim i tillë do të ishte, përsëri, në saje të votës kundër të votuesve të zemëruar, e jo si rezultat i votës për diçka a dikë. Mendoj se modeli i parë, dmth “vota kundër”, është më larg idealit të demokracisë përfaqësuese, ndërsa i dyti, “vota për”, është më afër tij, sepse pasqyron pritshmërinë qytetare se zëri tyre do të dëgjohet në sallat vendimmarrëse e ekzekutive.

Veç kësaj, partitë në fjalë ishte dashtë të dëshmojnë një standard më të lartë të kulturës demokratike duke mos shpërblyer udhëheqësit jokompetentë e të korruptuar dhe duke u dhënë shansin anëtarëve të rinj të shquhen. Kjo domethënë se duhet rishikuar strukturat e këtyre partive me qëllim të instalimit të një sistemi më demokratik, ku vendimet do të merreshin me këshillim më të gjerë partiak, e jo në mënyrë autoritare nga lideri dhe grupi i ngushtë i tij, dhe më meritokratik, ku liderët e deritanishëm do të merrnin përgjegjësi për humbjen e zgjedhjeve (se humbje është) e madje edhe të shkarkoheshin nga udhëheqja e partisë, ku postet dhe përgjegjësitë do t’iu jepnin njerëve që janë dëshmuar më kompetentë në punë e veprimtari.

Për të qenë më bindëse në realizimin e këtyre dy standardeve, partitë në koalicionin e ri qeverisës të cilat kryesojnë komunat në nivel të pushtetit lokal kanë pasur kohë të mjaftueshme për të dëshmuar interesin dhe vullnetin për të ofruar qeverisje të pakorruptuar e të pakriminalizuar me udhëheqës e përgjegjës kompetentë dhe të dëshmojnë punë konkrete që ndihet drejtpërsëdrejti nga ana e qytetarëve.

Serioziteti i premtimit të opozitës së deritanishme se koalicioni është në të mirë të qytetarit do të sprovohet që nga dita e parë në rast të formimit të qeverisë. Testet që do të provojnë sinqeritetin e premtimit të qeverisë së re për qeverisje në të mirë të qytetarit janë të shumta, që nga barikada në urën mbi Ibër e deri te protestat e punëtorëve përpara qeverisë.

Pyetjet që presin përgjigje të ngutshme janë të shumta, e disa kanë të bëjnë me gabimet e qeverisë së kaluar që duhen ndrequr: barra buxhetore pas marrëveshjes së diskutueshme me konsorciumit amerikano-turk Bechtel-Enka që shpenzon 60 përqind të buxhetit të shtetit (mbi 800 milion euro) për ndërtimin e autorrugës 60 kilometërshe në drejtim të Shkupit[iv], rrezikimi i autonomisë dhe cilësisë (edhe ashtu të pakta) si rezultat i uljes së të hyrave pasi qeveria i përgjysmoi tarifat për studime në universitet, marrëveshja e arritur me Serbinë në Prill 2013 që mund të rezultojë në dobësimin e shtetit dhe forcimin e ndikimit të Serbisë brenda Kosovës… Testi me të cilin do të vlerësohet qeveria e re ka të bëjë me pyetjen se çfarë do të bëjë ajo për t’iu adresuar këtyre problemeve, e të tjerave, dhe si do t’i zgjidhë ato?

[i] Lexo këtu për dyshimet e ngritura në lidhje me saktësinë e listës së votuesve: http://gazetajnk.com/?cid=1,3,5653

[ii] Krahaso të dhënat e përgjithshme të votave të vitit 2010 http://www.kqz-ks.org/Uploads/Documents/statistikat_e_pergjithshme_pjlirfjomf.pdf me ato të vitit 2014: http://www.kqz-ks.org/Uploads/Documents/Statistikat%20-%2020140625%20Statistics%20-%20Kosovo%20Level_jrfqfpwjwy.pdf

[iii] Krahaso numrin e votave, perqindjet dhe mandatet në Kuvend në zgjedhjet e vitit 2010: http://www.kqz-ks.org/Uploads/Documents/rezultatet_e_pergjithshme_eyeodbpohj.pdf me ato në zgjedhjet e vitit 2014: http://www.kqz-ks.org/Uploads/Documents/Ndarja%20e%20uleseve%20-20140625%20Seats%20Allocation%20with%20Parties%20Votes%20and%20Number%20of%20Seats_afqvaqzvod.pdf

[iv] Një kontratë e diskutueshme sidomos pasi u kuptuan këto: http://www.balkaninsight.com/en/article/bechtel-hires-us-diplomat-amid-kosovo-contract-controversy

Botuar në Shenja, tetor 2014 me titull: E deshën ndryshimin, por nuk e gjetën