gselaci.wordpress.com

Archive for the ‘Politikat etnike’ Category

Rruga e pakrye e “zgjidhjeve kombëtare”

In Politikat etnike on 21 June, 2016 at 12:35

Gëzim Selaci,

Botuar më 30 maj në Sbunker

 

Nëse historia e dekadave të fundit në Kosovë na ka mësuar diçka, ajo është se “zgjidhjet e çështjeve kombëtare” janë përdorë si vegël për arritjen dhe forcimin e pushtetit nga politikanë të vjetër e të rinj. Kjo nuk domethënë se në shoqëri nuk ka ndarje etnike a kombëtare, por se ato duhet të adresohen në mënyra që nuk lejojnë instrumentalizimin e komuniteteve për qëllime të pushtetit politik.

 

Në të kaluarën, dallimet e grupeve etnike në shoqërinë kosovare janë transformuar në konflikt ndër-etnik në një kontekst politik kur elitat politike në Serbi duhej të forconin bazën e tyre legjitimuese dhe elektorale në kohën kur regjimi i vjetër monist dukej se do të zëvendësohej me regjim të ri pluralist ku në pushtet nuk të sjell Partia, por vota popullore.

 

Natyrshëm që rezistenca shqiptare në Kosovën e pushtuar ka marrë formë të theksuar nacionaliste, si kundër-reagim ndaj politikave anti-shqiptare serbe. Në një kohë kur regjimi i vjetër po binte dhe me të edhe ideologjia zyrtare e saj, mobilizimi rezistencës shqiptare gjithnjë e më tepër pashmangshëm po merrte kahje nacionaliste. Kështu nga një rezistencë që zgjidhjen e shihte brenda kuadrit institucional jugosllav dhe ideologjisë së vëllazërim-bashkimit të kombeve, për pak vite u kalua në rezistencë me retorikë e ambicie gjithnjë e më të qarta nacionaliste shqiptare.

Read the rest of this entry »

Zgjidhje etnike për probleme politike?!

In Politikat etnike on 6 October, 2012 at 13:32

Gëzim Selaci

Qeveria e Kosovës po trumbeton se pavarësisë së mbikëqyrur po i vjen fundi, po vendi vazhdon të ecën me inerci në trasenë e shtruar nga mbikëqyrësit e pavarësisë së tij. Nëse klasa politike mëton të çojnë shtetin drejt pavarësisë reale, ajo duhet të çlirohet vetë nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme hallkë pas hallke. Në këtë drejtim, ajo duhet të braktisë qasjen që kërkon “zgjidhje etnike” për problemin e ndarjeve në shoqëri, për të gjetur zgjidhje politike për të. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike. 

Nga problemi i supozuar etnik…

Angazhimi ndërkombëtar në Kosovë gjatë luftës (ndërhyrja humanitare) udhëhiqet nga ideja e mbrojtjes së të drejtave të njeriut. E vërtetë, ndërhyrja ushtarake humanitare ka shpëtuar jetë dhe ka parandaluar gjenocid e spastrim etnik. Sidoqoftë, ajo mbetet problematike, duke qenë se ndërhyrja për të mbrojtur të drejtat e njeriut që mbështetet në bazë etike, nuk sheh fare karakterin politik të konfliktit që ka ndodhë në Kosovë dhe nuk kërkon zgjidhje politike të një problemi që në thelb është politik. Zanafilla e kësaj qasjeje ndaj problemit të ndarjeve etnike në vend është supozimi i bashkësisë ndërkombëtare se burimi i konfliktit motivohet etnikisht, domethënë gjendet në armiqësitë shekullore ndërmjet grupeve etnike në Kosovë. Vlerësimi i tillë i burimit të konfliktit ndikon në mënyrën e angazhimit ndërkombëtar në zgjidhjen e tij dhe pas luftës (misionet paqeruajtëse, shtetformuese e mbikëqyrëse), e për pasojë, në vend se zgjidhje politike, ajo propozon “zgjidhje etnike” për një problem që në thelb është politik.

Kjo hamendje është e verbër ndaj faktorëve politikë që kanë qenë vendimtare në shpërthimin e konfliktit në luftë të përgjakshme në Kosovë dhe njësi të tjera të ish-Jugosllavisë. Konteksti dhe agjenda politike ka bërë që kjo pjesë e Europës Lindore, në të cilën po ndodhnin ndryshime radikale nga fundi i viteve 1980-ta, të ketë më shumë tendencë për dhunë. Në atë kohë, në Jugosllavi elitat politike ofruan opsionet e tyre dhe ishin opsionet e dhunës dhe të luftës ato që mbizotëruan. Megjithëkëtë, shpjegimi i kësaj nuk mund të gjendet në urrejtjen e lashtë ndërmjet grupeve etnike, as në kulturën e dhunës së këtyre popujve, e as t’i vihet faji eksperimentimit me demokraci në kohën kur regjimi komunist po mbaronte. Shpjegim më i mbështetur më duket ai që konfliktin ndërmjet grupeve etno-politike në Kosovë dhe në ish-Jugosllavi e sheh në kontekst më të gjerë të strukturës së pushtetit dhe si rezultat i motiveve politike në vend. Në periudhën në fjalë, pjesa nacionaliste e klasës politike në Serbi kërkoi të  shtrijë hegjemoninë në njësitë e tjera të federatës. Natyrshëm, kjo aspiratë arrogante hasi në rezistencë ku më të ashpër e ku më të butë nga njësitë e federatës. Edhe shqiptarët në Kosovë rezistuan këtë agresion. Kështu pra, konflikti në thelb ishte politik, sado që i veshur me petkun etnik.

Me këtë nuk dua të mohoj identifikimin etnik dhe kujtesën historike të grupeve etnike në Kosovë, që shpeshherë dëshmon për keqkuptime e paragjykime e për identitete konfliktuoze, por të theksoj rolin kyç dhe të drejtpërdrejtë të luftës për pushtet ndërmjet elitave politike në shpjegimin e rrethanave dhe shkaqeve që çuan në konflikt dhe luftë. Në luftën për pushtet në Serbi politikanët filluan ta përdorin Kosovën si mjet qendror në fushatat e tyre për marrje të pushtetit. Elitat politike keqpërdorën paragjykimet kundër shqiptarëve dhe së bashku me inteligjencien e anshme të përfaqësuar në Akademinë Serbe të Shkencave dhe Arteve, kujtesën historike serbe e përzgjodhën në mënyrë tendencioze me qëllim që të ndërtojnë politika diskriminuese kundër shqiptarëve në Kosovë. Kjo arriti kulmin me Millosheviqin i cili përdori pretendimet serbe ndaj Kosovës dhe ndjenjat anti-shqiptare për të marrë pushtetin dhe të ndërtojë bazën e pushtetit të tij. Aty ai krijoi institucione diskriminuese të stilit të aparteidit për më se një dekadë dhe rekrutoi banda të ndryshme oportuniste të cilat ndezën zjarrin e shovinizmit që rrënuan shoqërinë kosovare edhe ashtu të brishtë e që përgatitën grupet etno-politike për luftë.

Të huajt dështuan të njohin marrëdhëniet e pushtetit dhe natyrën politike të konfliktit që u paraqit me maskën e konfliktit etnik. Duke e pandehur konfliktin e motivuar politikisht si konflikt etnik, supozuan se grupet etnike në këtë pjesë të Ballkanit nuk dijnë të jetojnë në paqe pranë njëri-tjetrit. Kjo damkë që iu vu popullsisë në Kosovë justifikoi turrin e gjithfarë organizatash ndërkombëtare që kishin marrë përsipër misione për të “pajtuar grupet etnike”, për të “ndërtuar paqen”, për të “fuqizuar komunitetet”, duke folur për qytetarët si pjesëtarë të komuniteteve e theksuar stereotipa të caktuara për ta që jo medoemos janë të vërteta. Politika e angazhimit ndërkombëtar gjatë dhe pas krizës së Kosovës u drejtua nga ky të kuptuar i konfliktit në Kosovë (si dhe në raste të ish-Jugosllavisë). Ndërhyrja humanitare dhe qasja pas ndërhyrjes që bazohet në idenë e “paqësimit ndëretnik”, qytetarët i sheh si grupe etnike që paragjykohet të kenë qenë në marrëdhënie antagoniste dhe armiqësi të vazhdueshme dhe që fajin për krime kundër njerëzimit dhe krime të luftës ua vë barabar të gjithë palëve në konflikt: serbëve e shqiptarëve.

… tek administrimi i depolitizuar

Një qasje e tillë ndaj ndërtimit të shtetit në Kosovë, që niset nga ideja se konflikti ndër-etnik është i fshehur dhe mund të shpërthejë nëse nuk kontrollohet dhe menaxhohet nga jashtë, hap rrugë për të justifikuar rregullimin dhe administrimin e depolitizuar, ngase supozon se ushtrimi i lirë i politikës mund të çojë përsëri në shpërthimin e antagonizmave ndër-etnike. Duke u mbështetur në këtë kuptim të gabueshëm të natyrës së konfliktit në vend, qasja teknokratike ndërkombëtare ndërtimin e institucioneve shtetërore e sheh si proces që duhet të kryhet nga agjenci të jashtme e jo të rezultojë nga një proces politik vendës. Mirëpo, kjo qasje e depolitizuar e bashkësisë ndërkombëtare për të zgjidhur problemet në Kosovë (e në raste të ngjashme) dhe për të ndërtuar shtetin është vetë problemi, për dy arsye të ndryshme. Së pari, qasja në fjalë justifikon mohimin e procedurave më demokratike dhe, së dyti, administrata ndërkombëtare legalizon ndarjet etnike duke ndërtuar institucione që operojnë mbi vlera të bazuara në përkatësi të veçanta e përjashtuese etnike përmes politikave si decentralizimi i njësive të reja administrative (komunave) të cilat janë krijuar mbi kriterin e përkatësisë etnike të popullsisë lokale, përmes rezervimit të ulëseve në Kuvend dhe posteve në qeveri për parti politike që janë regjistruar si “parti të minoriteteve”, e kështu me radhë.

Për shembull, decentralizimi i pushtetit që ngërthen idenë e ndarjes së tokës e që konkretizohet në krijimin e komunave për pakica etnike dhe të tjera për shumica etnike sjell më shumë probleme se sa që zgjidh. Nuk është decentralizimi i pushtetit per se i keq. Në shoqëri të ndryshme decentralizimi është treguar si mënyrë e efektshme për tejkalimin e luftërave dhe konflikteve të vazhdueshme ndërmjet komuniteteve etnike, kombëtare a fetare dhe mundësimin e bashkëpunimit ndërmjet tyre. Mirëpo, në anën tjetër ka dhe raste kur decentralizimi nuk është treguar i dobishëm në të cilat raste përkundër niveleve të shumta të pushtetit është dështuar të unifikohen institucionet ndërsa ndarjet ndërmjet komuniteteve mbesin të pranishme. Zgjidhja e vetme e problemit të ndarjeve ndëretnike është të hiqet dorë prej idesë së posedimit ekskluziv të tokës ku territori ndahet në komuna të shumicës shqiptare dhe komuna të komuniteteve pakicë. Në mënyrë që të krijohet shoqëria e Kosovës, qytetarët e saj duhet të jetojnë të barabartë në një shtet e jo të dallohen e definohen për nga etnia, feja ose territori.

Po kështu, me politika konsociative të shpërndarjes së pushtetit ndërmjet grupeve etnike nuk realizohet as ideja e përfaqësimit demokratik. Këta të ashtuquajtur “përfaqësues” të komuniteteve pakicë në organe ligjvënëse dhe ekzekutive në të vërtetë nuk përfaqësojnë qytetarët të cilët pretendojnë se e përfaqësojnë, pasi që në ato poste nuk janë në saje të zgjedhjes me vota demokratike, por i kanë zënë si vende të rezervuara për ta në kuadër të masave konsociative. Kjo mënyrë e të operuarit përsëri është logjikë e të menduarit me kategori etnike.

Ky lloj i trajtimit të njerëzve dhe politikbërja në përputhje me trajtimin e shoqërisë vetëm si komunitete etnike, në një kuptim, është në frymë të politikës së Millosheviqit që theksonte dallimet ndëretnike për qëllime politike duke fshehur luftën politike me maskën etnike. Misionet paqeruajtëse dhe shtet-ndërtuese në vend përforcojnë supozimin e projekteve nacionaliste duke na shpëla trunin se jemi ose kemi qenë në konflikt sepse jemi të ndryshëm etnikisht! Pastaj çuditen se si komunitetet nuk mendojnë për qytetarinë, por për historinë, gjakun e etnicitetin dhe vazhdohet e vazhdohet me përpjekje të kota për “pajtim e tolerance ndëretnike”.

Ndërsa Kosova po pretendon të ecë drejt sovranitetit, duket se klasa politike nuk po mund të çlirojë vendin nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme. Tregues i këtij pohimi është sjellja e institucioneve tona politike që nuk po duket se po ndreq gabimet që janë bërë në dëm të shoqërisë sonë nga ana e mbikëqyrësve të shtetit përkitazi me mënyrën e adresimit të problemit të ndarjeve etnike në Kosovë të cilat, në vend se të korrigjohen me qëllim të ndërtimit të shoqërisë kosovare, po ecin mbi trasenë e politikës ndërkombëtare në vend që qytetarët i trajton si komunitete etnike e fetare në thelb e që paragjykohet të kenë qenë në armiqësi të vazhdueshme. Mirëpo, nga sa kemi parë, politikat e zgjidhjes etnike nuk po çojnë me siguri drejt kapërcimit të ndarjeve në shoqëri. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike.

Botuar në Shenja në tetor 2012 dhe në version më të shkurtuar në Zëri më 7 tetor 2012.

Për shqiptarët e Kosovës, kombi dhe shteti nuk janë njësoj

In Kosova, Politikat etnike on 6 June, 2011 at 07:47

Gëzim Selaci

Ithtarët e idesë së ‘kombit kosovar’ identifikimin e qytetarëve të Kosovës me kombësinë e tyre shqiptare apo serbe e shohin si pengesë që pamundëson formimin e qytetarisë kosovare. Pra, në një mënyrë mendohet se identifikimi sipas përkatësisë kombëtare bie ndesh me identifikimin si qytetar i Kosovës. Në të njëjtin përfundim të gabueshëm, por prej një rruge tjetër, vijnë edhe ithtarët e pikëpamjes së kundërt, të cilët mendojnë se uniteti qytetar i Kosovës është i mundshëm vetëm në dëm të aspiratës së shqiptarëve në Kosovë për ‘bashkim kombëtar’. Kjo pikëpamje nacionaliste etnike-gjenealogjike, që përdor nocionin e kombit kulturor ose etnik, thotë se kombi (në kuptimin etnik) dhe shteti janë apo duhet të jenë një.

Si për rrjedhojë, besnikëria ndaj idesë së ‘kombit qytetar kosovar’ dhe Kosovës multietnike paraqet braktisje të përkatësisë kombëtare shqiptare. Kësisoj është krijuar një mit që idenë e shtetit të Kosovës dhe qytetarisë kosovare i konsideron kërcënim për përkatësinë shqiptare dhe thotë se uniteti politik i tërë grupeve etnike në Kosovë është i pamundshëm apo i dëmshëm dhe se aspiratat e shqiptarëve në Kosovë gjithnjë kanë qenë për bashkim të Kosovës me Shqipërinë.

Mirëpo, ky është një mit anakronik dhe harron se për shqiptarët e Kosovës kombi dhe shteti nuk janë një dhe e njëjta gjë dhe se identifikimi me kombin shqiptar dhe shtetin e Kosovës nuk përjashtojnë patjetër njëra-tjetrën. Kosova që moti është një njësi kuazi-shtetërore, apo një ‘polity’, pra një territor me qeveri të veten. Kështu, shqiptarët e Kosovës kanë zhvilluar mënyra për të ruajtur ndjenjën e identitetit kombëtar shqiptar (të bazuar mbi elemente etnike e kulturore), edhe pse nuk kanë qenë pjesë e shtetit shqiptar, njëkohësisht duke qenë të lidhur gjithmonë me Kosovën si një ‘polity’ ose shoqëri vetëqeverisëse.

Rezistenca shqiptare kundër dominimit serb në Kosovë ka qenë kryesisht për Kosovën republikë në kuadër të Jugosllavisë dhe më vonë për shtet të pavarur nga Serbia. Këto aspirata të udhëheqësve dhe kryengritësve shqiptarë në Kosovë i kanë orientuar ndjenjat nacionaliste shqiptare në Kosovë drejt një ideje se identifikimi si komb shqiptar dhe miratimi i shtetit të Kosovës nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Kjo ide është pranuar në përgjithësi. Ndjenjat kombëtare shqiptare në Kosovë kanë qenë të lidhura më tepër me elemente etno-kulturore, me mitet e prejardhjes së përbashkët etj., se sa me një projekt nacionalist që i do të gjithë shqiptarët në një shtet.

Edhe para vitit 1999 klasa politike e Kosovës ka zhvilluar një diskurs që në një mënyrë është zhvilluar ndaras nga ‘nacionalizmi mbarëshqiptar’. E kam fjalën për mitin e promovuar nga ish-presidenti Ibrahim Rugova, i cili përmes simboleve të zgjedhura ka dashur të theksojë lidhjen e shqiptarëve të Kosovës me Dardaninë e lashtë që, ndonëse nuk përjashton vetëdijen për ‘origjinën e përbashkët mbarëshqiptare’, ka tendencë të zhvillojë një vetëdije mitike disi të veçantë për shqiptarët e Kosovës. E reja në periudhën që nga viti 1999 është se ideja e nacionalizmit shqiptar në mesin e shqiptarëve kosovarë në njëfarë mënyre është vënë në rend të dytë, ose së paku ka humbur fuqinë mobilizuese të saj në saje të aspiratës për krijim të një shteti kosovar multietnik.

Akti i shpalljes së pavarësisë nuk ka qenë i papritur për shqiptarët e Kosovës. Kështu, as 17 shkurti 2008 nuk është një moment kthesë për sa i përket konceptimit të ‘nacionalizmit mbarëshqiptar’ në Kosovë. Ka pasur një miratim nga politikanët kosovarë si dhe praktika e shenja se shteti i Kosovës nuk do të jetë vetëm i shqiptarëve dhe për shqiptarët.

Kështu, për shqiptarët e Kosovës, kombi nuk është një apo baras me shtetin; kombi është ai shqiptar, ndërsa shteti është Kosova. Dhe as që vihet në pikëpyetje se lojaliteti ndaj shtetit të Kosovës është në kundërshtim me përkatësinë e tyre shqiptare.

Botuar në Zëri më 7 qershor 2011.

Kombi i papërfytyrueshëm kosovar

In Kosova, Politikat etnike on 6 June, 2011 at 07:40

Gëzim Selaci

Është e habitshme prirja e njeriut për të ngritur çështje të cilat nuk ekzistojnë dhe nuk janë të nevojshme. Një nga çështjet e këtilla në diskutimet publike në vend është pyetja nëse duhet formuar ‘kombin kosovar’, si domosdoshmëri për suksesin e shtetit të Kosovës.

Duke dashur t’i jepet përgjigje kësaj pyetjeje, janë bërë debate të nxehta dhe janë dhënë propozime të ndryshme. Në opinionin publik është shtruar ideja se për të realizuar shtetin e ri, na duhet që në mënyrë të domosdoshme të përfytyrojmë një komb të ri qytetar të quajtur ‘kosovar’ (pa hequr dorë nga përkatësia shqiptare në kuptimin etnik).

Si rrjedhojë, është krijuar miti se ‘kombi kosovar’ është i domosdoshëm për suksesin e shtetit të Kosovës, ngase vetëm kështu arrihet uniteti shoqëror i nevojshëm për suksesin e shtetit. Mirëpo, ky mit nuk qëndron, ngase uniteti politik është i mundshëm edhe pa krijimin e ‘kombit kosovar’. Në vazhdim do të diskutoj të metat e këtij debati dhe këtij miti të dalë prej tij duke dhënë propozimet e mia se çfarë na duhet për të siguruar unitetin shoqëror në Kosovë.

Uniteti politik pa një ‘komb kosovar’

Ndiej njëfarë simpatie për këtë debat, për aq sa ai reflekton nevojën për sajimin e një identiteti të përbashkët në Kosovën shtet. Për të tejkaluar ndarjet socio-ekonomike dhe kulturore dhe për të kultivuar një ndjenjë të përbashkët bashkësie, shtetet moderne ndërmarrin masa të ndryshme. Prej tyre më të zakonshmet janë qytetaria – që nënkupton se të gjithë qytetarët e një shteti janë të barabartë para ligjit – dhe kombësia – që nënkupton një ndjenjë solidariteti i bazuar në përkatësi kombëtare – apo së paku një unitet politik – që nënkupton një ndjenjë dhe përkushtim i përbashkët politik.

Në shoqërinë e re të Kosovës është e nevojshme të mendohet se si të arrihet uniteti politik në kontekst të përçarjeve ndër-etnike. Mirëpo, për t’iu adresuar këtij problemi duhet bërë pyetje të duhura, se pyetjet e gabueshme nuk çojnë askund. Përpjekja për t’i dhënë përgjigje ‘nevojës për kombin kosovar’ nuk çon askund, ngase pyetja është e shtruar gabimisht.

Mendoj se, në një kontekst ku kombi kuptohet si përkatësi etnike dhe kulturore, nuk është pyetja nëse duhet të shpikim një ‘komb kosovar’, apo jo. Pyetja duhet me qenë se çfarë uniteti na duhet për të formuar shoqërinë kosovare. Mendoj se në vend na duhet një unitet politik dhe, për të arritur këtë, na duhet të sajojmë një identitet të përbashkët politik dhe jo domosdoshmërisht kombëtar. Për suksesin e një shteti të ri, është e mjaftueshme që popullata brenda territorit të atij shteti të jetë një në kuptimin politik, pavarësisht kombësisë së tyre.

Vështirësitë e identitetit mbi-etnik

Mirëpo, tejkalimi i politikave etno-nacionaliste dhe mundësia për një identitet të përbashkët qytetar apo unitet politik në Kosovë ka vështirësi serioze. Së pari, përkundër faktit historik se shqiptarët, serbët dhe grupet e tjera etnike në Kosovë kanë një traditë të përbashkët, mundësia e lindjes së një identiteti mbi-etnik pengohet nga vlera ose karakteri që i është dhënë çështjes së statusit të Kosovës, ashtu që statusi është lidhur me identitetin e grupeve etnike që jetojnë aty. Dua të them se statusi i caktuar politik i Kosovës kuptohet si kërcënimin për njërin nga identitetet e dy grupeve kryesore etnike që jetojnë në të.

Së dyti, angazhimi ndërkombëtar në vend ka efektin e dëmshëm në dhënien e shansit për formimin e unitetit politik në shoqërinë kosovare. Për shembull, në emër të rregullimit të sistemit politik përmes masave që nga aktorë dhe agjenci ndërkombëtare vlerësohen si zgjidhje më e mirë për Kosovën, debati dhe dialogu politik ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve të Kosovës dhe sjellja e pikëpamjeve të ndryshme politike për diskutim në sferën publike është penguar. Si pasojë, nuk i është dhënë rast krijimit të identiteteve të ndryshme politike që nuk do të bazoheshin ekskluzivisht në elemente etnike dhe antidemokratike.

Veç kësaj, ka një problem me politikat e ndërmarra me qëllim të garantimit të të drejtave për përfaqësim politik të grupeve pakicë në vend të cilat janë në pozitë të paprivilegjuar apo të diskriminuar, si decentralizmi i pushtetit, postet e rezervuara në Kuvend, qeveri, etj. Ato mund të justifikohen si një mekanizëm i përshtatshëm që grupe të ndryshme të përfaqësohen në kushte të caktuara. Mirëpo, një efekt i padëshirueshëm i tyre është se ato po legalizojnë ndarjet ekzistuese ndër-etnike dhe nuk po u japin shans zhvillimit të identiteve politike që i tejkalojnë ato etnike. Sidoqoftë, ndoshta këto të drejta për përfaqësim të garantuar në struktura të pushtetit të vendit nuk kërcënojnë unitetin politik, sa kërcënojnë nëse këto të drejta shtrihen aq larg sa për të garantuar pretendimet për vetëqeverisje kombëtare, siç po ndodh për shembull në veri të vendit.

Rrjedhimisht, rregullimi politik i Kosovës (përkundër përpjekjeve që të akomodohen disa elemente të identiteteve etnike) është pengesë për lindjen e një identiteti qytetar (politik) që kishte me nxjerrë në pah vlerat e përbashkëta qytetare të grupeve etnike në Kosovë.

Mundësitë për një identitetit politik mbi-etnik

Mbroj qëndrimin se nuk është i domsodoshëm sajimi i një kombi unik për të arritur një shkallë uniteti në shoqëritë shumetnike apo shumëkombëshe që do të mundësonte funksionimin e shtetit. Për të arritur unitetin do të mjaftonte krijimi i një entiteti unik politik. Kjo mund të bëhet përmes theksimit të disa vlerave të përbashkëta politike që mundësojnë kohezion shoqëror dhe ndjenja të identifikimit të përbashkët, por duke njohur e ruajtur diversitetin kombëtar e etnik. Zvicra, Britania dhe Kanada, si shtete shumëkombëshe, e kanë bërë këtë në mënyrën e tyre. Nëse ata kanë mundur të formojmë entitete unike politike që në gjirin e tyre përfshijnë kombe të ndryshme, mundemi edhe ne. Në Kosovë do të mund të theksoheshin dhe zhvilloheshin disa vlera të përbashkëta historike, politike, kulturore, e gjeografike, të grupeve kombëtare e etnike që janë krijuar për vite e dekada me radhë, por edhe vlera të krijuara nga lufta e fundit kundër Millosheviqit që do të mund të krijonin ndjenja të forta të identitetit të përbashkët politik, si bazë për identitet mbi-etnik, por duke ruajtur dallimet kombëtare.

Një mënyrë se si do të mund të bëhej kjo është përmes rikrijimit të simboleve mitike. Serbia, Kosova dhe bashkësia ndërkombëtare ka humbur shansin që arrestimi dhe gjykimi i Millosheviqit të përdoret si simbol i përfundimit të epokës shoviniste në Kosovë, dhe që personaliteteve, shqiptare dhe serbe, që kundërshtuan regjimin e tij t’u jepet një kuptim që simbolizon kryengritjen dhe luftën kundër çdo shovinizmi e shtypje të cilitdo grupi etnik në shoqërinë kosovare. Për shembull, Adem Jashari si ‘komandant legjendar’ i UÇK-së që ka luftuar për ‘Kosovën shqiptare’, natyrisht, është i papajtueshëm me mitin serb për Kosovën ‘zemër të Serbisë’. Së këndejmi, për këto dy diskurse nacionaliste, Adem Jashari është figurë e diskutueshme. Kështu, ai, por edhe personalitete të tjerë shqiptarë e serbë në Kosovë e Serbi që kundërshtuan regjimin e Millosheviqit, të gjithë njësoj, do të mund të quheshin heronj të luftës dhe politikës anti-shoviniste. Një shkrim i tillë i historisë do të krijonte një bazë të fortë për një identitet të përbashkët mbi-etnik, për bashkëjetesë të të barabartëve në Kosovë dhe shteti i Kosovës nuk do të perceptohej nga grupet joshqiptare vetëm ndërrim i raportit të forcave në këtë shtet të ri.

Botuar në Kosova Sot më 15 maj 2011 me titull: “Kosovarët e papërfytyrueshëm”.

Ethnic Politics in Post-Conflict Kosovo: Agonistic democracy as an alternative to antagonistic interethnic relations in post-conflict Kosovo

In Kosova, Politikat etnike on 15 July, 2009 at 20:53

Gëzim Selaci

Abstract: A decade since international actors engaged in peace-building and state-building processes in Kosovo, tensions still prevail between the two main ethnic groups, namely the Albanian majority and the Serb minority, in the country. After failing to build a rational consensus in a deeply divided Kosovo society, international actors have shifted the focus towards legalising the ethnic divisions by creating or allowing for state institutions to function on the grounds of ethnicity, thus perpetuating ethnic antagonisms. The technocratic approach of international state-building in Kosovo is sceptical about the domestic political process and sees it as damaging to the plans for Kosovo. However, as an outcome of impeding the political process antagonisms take more radical forms and the formation of new political identities, that overcome ethnicity, is prevented. This study considers pluralist democracy and politics of inclusion as a strategy for allowing communities to articulate and debate their political values and aspirations at a national level. Pluralist democracy would facilitate agonistic relations in which conflict is characterised by a struggle between political adversaries whose existence is legitimate and must be tolerated, thus replacing actual antagonistic relations between enemies seeking to eliminate each-other. Nevertheless, a consensus about certain rules of ‘the game’ regarding the space and the context in which deliberation could take place, as well as and with regard to certain procedures of decision-making, is necessary.

 

One of the fallacies in the discourse on the cause and origin of war in Kosovo is that it represents the unfolding of ancient ethnic hatreds, after the collapse of the communist regime, in an unfortunate democratic experiment where leaders could mobilise masses into inter-ethnic violence.

Nonetheless, following on Gagnons (2004) account of ethnic violence in Yugoslavia, this paper challenges the assumptions that the war in Kosovo originated from historical sentiments and democratic expression of the wider population. The paper will argue that the root cause of ethnic conflict in Kosovo rests with a power struggle between elites, which is perpetuated through unmet human needs and misunderstandings among the general populace.

Failing to understand the true nature of the conflict and power relations, international actors operating in post-war Kosovo took a wrong approach to its solution, an approach which was grounded on the assumptions of years of nationalistic propaganda and centuries of adjourned ethnic hatreds. In accordance with this assumption, the international administration found no other viable way to accommodate the ethnic communities save legalising ethnic divisions by building institutions that would operate on ethnically based values, a policy which actually contributed to the ethnicization of politics.

Perhaps working from the inaccurate hypothesis that the democratic experiment brought to power irresponsible elites, the international administration is sceptical about the political and democratic expression of the people. Hence its politics of peace and state-building is founded on external regulation and negligence of the domestic political process by denying the expression of the political aspirations of local people. 

The two main arrangements proposed to end the war and give a go-ahead to an international presence in Kosovo, namely the UN Security Council Resolution 1244 and the Comprehensive Status Proposal, are obvious cases of this denial as they consist of plans designed by technocrats based on their judgements of what could be the most viable answer: a prejudged compromised solution accepted by both sides. However they give no chance to genuine deliberation and debate in which local parties are allowed to articulate their dissent and political viewpoints, eventually resulting in a solution accepted by both parties.

However, as the conflict was rather an expression of a power struggle between elites, these solutions were not proven successful in two respects. The international administration is failing (1) to create political identities that overcome the ethnic ones, and (2) to legitimise the state it tries to build. How so?

First, the politics of international state-building is legalising interethnic divisions and is failing to give way to values-based political identities that overcome the ethnic ones. This is because rejecting the plurality of political viewpoints and dissents, seeking to blur political differences, impede the constitution of distinct political identities other than those based exclusively on ethnicity and antidemocratic identities. Second, the insistence on external regulations and the impediment of political expression of the local people is failing to legitimise the state institutions. The legitimacy deficit, therefore, is due to the insistence on building consensus and refusal of contestation and confrontation which is causing a disenchantment of people with their political leaders and parties and apathy on their part towards political participation.

Therefore, in order to build legitimacy and facilitate the creation of political identities in Kosovo, the idea of radical democracy and agonistic politics is proposed (as a model of democracy with politicised foundations) as an alternative to international administration and supervision which reduces political participation in favour of implementation of plans designed from outside the domestic political process. By facilitating respect for the ‘other’ as legitimate political adversaries, agonistic politics could overcome the antagonist relations between ethnicities that look at one another as an enemy to be destroyed.

Nevertheless, in order to facilitate the proposed political process and avoid a possible domination of extremist parties, a minimal consensus on certain rules regarding the space and the context in which deliberation takes place is required. This consensus on rules of the political ‘game’ has to come from the citizens as a result of discussion and negotiations in a setting of deliberative politics, and not be imposed from outside the society. Nonetheless, the rules of engagement should be within the legal institutions of the state of Kosovo and its representatives built under auspices of the UN.

The paper is divided into six sections. The first five sections comprise of a background to the conflict in Kosovo, continuing with empirical arguments in relation to the politics of international peace-building therein and its impact in ethnic relations. In section five I propose radical democracy as an alternative to antagonist inter-ethnic relations in Kosovo. The last section lays the normative framework for agonistic politics as the synthesis in the dialectical relations between antagonist communities and an attempt to build consensus by impeding politics.

 (Continues…)

Paper published at: Albanian Journal of Politics V(1) (June 2009)