gselaci.wordpress.com

Telashet e sferës publike kosovare

In Sociologji on 23 August, 2013 at 01:37

Gëzim Selaci

Debati kulturor i kohës sonë karakterizohet me rimendimin e raportit ndërmjet tradicionales dhe modernes në kontekst të konflikt ndërmjet vlerave të së “shkuarës” dhe të së “sotmes”. Mirëpo, shoqëria ka dështuar të gjejë një kod gjuhësor të pranuar e të kuptuar për të gjithë me të cilin kishin me komuniku të gjitha grupet shoqërore, konservatorë e liberalë në atë që quhet sferë publike për të prodhuar një opinion të lirë publik.

Shoqëria jonë po kalon nëpër një periudhë të njohur për të gjitha shoqëritë në modernitet/kohën moderne: ajo po e rimendon të kaluarën e saj në kontekst të aspiratës për t’u bërë shoqëri moderne. Natyrshëm, kjo nënkupton edhe konfliktin ndërmjet vlerave tradicionale dhe vlerave moderne. Ky është debati kulturor i kohës sonë.

Kalimi nga komunitete homogjene të udhëhequra mbi bazë të traditës dhe zakonit në shoqëri heterogjene të organizuar mbi bazë të veprimit racional në Kosovë, me një fjalë procesi i modernizimit, ka filluar qysh nga mesi i shekullit të kaluar në kuadër të modernizimit të njësive federale të Jugosllavisë. Regjimi komunist procesin e modernizimit e udhëhiqte nga lart-poshtë, domethënë modernizimi udhëhiqej e mbikëqyrej nga shteti. Dallimi është se në shoqërinë e sotme, që aspiron të jetë demokratike e liberale, në këtë proces është e përfshirë shoqëria civile pasi pikërisht aty artikulohet qëndrimi i grupeve të qytetarëve ndaj tradicionales dhe modernes.

Por, çfarë është shoqëria civile? Idealisht, shteti liberal lejon veprimtari e institucione të lirë përmes të cilave shoqëria do të organizohej e lirë nga ndikimi i shtetit. Shoqëria civile përbëhet prej individëve dhe organizatave që janë të pavarura prej shtetit e të cilat shprehin interesat dhe vullnetin e qytetarëve. Ajo është sfera publike ku grupet shoqërore shprehin nevojat dhe interesat e tyre dhe ku zhvillohen e shkëmbehen mendime dhe arsyetohen ato për të rezultuar në atë që quhet opinion publik roli i të cilit është të ndërlidhë shtetin me nevojat e individëve dhe shoqërisë. Sfera publike është një fushë e jetës shoqërore ku njerëzit nga pozicione të barabarta mund të mblidhen për të diskutuar të lirë, për të identifikuar problemet, e shprehur nevojat e tyre me qëllim që të ndikojnë në veprimin politik të organeve shtetërore.

Qytetarët po u ekspozohen ideve nga më të ndryshme që po sillen nga të katër anët e globit, jo aq përmes kontakteve të drejtpërdrejta sa përmes mjeteve moderne të komunikimit elektronik dhe në internet të mundësuara nga teknologjia moderne lehtë e qasshme dhe e lirë. Kështu, publiku jonë po bëhet një qendër ku po qarkullojnë ide të prura nga pjesë të ndryshme të botës me dallime të thella kulturore. Në mjedisin tonë të vogël mund të hasësh grupe që përkrahin kauza nga më të ndryshmet, kulturalisht dhe ideologjikisht të ndjeshme e të cilat shpeshherë duken të papajtueshme ndërmjet tyre.

Më pas, këto grupe me mendime të përafërta flasin me njëri-tjetrin brenda grupit dhe zhvillojnë e qartësojnë pikëpamjet e tyre në forume që me një emër kolektiv mund të quhen sferë publike. Forume të këtilla publike ka shumë dhe duhet të ketë, mirëpo defekti është ato janë homogjene dhe përjashtuese. Homogjene përderisa protagonistët mendojnë pak a shumë njëjtë për çështje të caktuara ose priren t’i përshtaten mendimit mbizotërues në grup. Janë përjashtuese përderisa qëndrimet kundërshtuese nuk durohen e nuk përfshihen në diskutim. Për pasojë, këto platforma të sferës publike më shumë konfirmojnë mendime e qëndrime të gatshme që sillen nga jashtë, se sa që i diskutojnë ato për t’i përpunuar e në fund për t’i refuzuar ose asimiluar ato në një sistem origjinal të mendimit.

Secili nga këto forume ka një kod gjuhe me anë të të cilit zhvillon argumente të kuptuara e të pranuara nga pjesëmarrësit në të. Mirëpo, diskurse të këtilla janë të huaja për  të jashtmit të cilët nuk e kuptojnë kodin gjuhësor dhe paradigmat mbi të cilat ngriten argumentet përkatëse. Andaj, kur një grup i ekspozohet diskursit të grupit tjetër, ai skandalizohet nga ajo që dëgjon. Kështu, kur argumentet e organizatave që mbrojnë kauza të debatueshme u bien në vesh të tjerëve që nuk mendojnë njëjtë, ose kur përmes teknologjisë vazet e hoxhallarëve dëgjojnë jo vetëm besimtarët në xhami, por edhe të jashtmit, atëherë nuk ka se si të mos shpërthejë sherri. Duke qenë të mësuar të flasin vetëm me njëri-tjetrin përbrenda grupit, grupet nuk janë të gatshme të dëgjojnë diskurset alternative, ose së paku të provojnë të kenë një empati për mendimin ndryshe.

Sfera publike është vendi në të cilin qytetarët politikisht të barabartë debatojnë dhe parashtrojnë arsyetimet me qëllim që të arrijnë në përfundime për atë se si duhet të organizohet shoqëria e politika. Që të kryejë funksionin e ndërmjetësuesit në mes shoqërisë civile dhe shtetit, sfera publike, sipas definicionit është heterogjene dhe diverse, dmth përmban protagonistë heterogjenë që prodhojnë mendim divers. Mirëpo, të skandalizuar nga shumësia e opinioneve dhe nga diskurset alternative, nuk po arrihet të zhvillohet një sferë publike gjithëpërfshirëse. Sikur ka një garë të grupeve protagoniste që forumi ose forumet e tyre të mbizotërojnë të vetmet në sferën publike. Mirëpo, në një regjim demokratik duhet të lejohen vetëm shumësi forumesh, zërash, opinionesh, e argumentesh, se nuk mund të lejohet një a dy, ngase kjo nuk do të quhej më sferë e të gjithëve dhe për të gjithë, me një fjalë publike.

Në vend se të jetë një platformë diskutimi e negocimi ku formohet opinioni i lirë publik, ky qëndrim ndaj opinioneve rivale dhe alternative ka rezultuar në një sferë publike që shndërrohet në një arenë zënkash emocionale dhe mësymjesh të pandershme dhe sharje ndërpersonale. Diskutimi është i pamundshëm, ngase nuk është gjetur gjuha me të cilën grupet do të komunikonin me njëri-tjetrin. Në vend se një gjuhë e përbashkët racionale (së paku për komunikim të ndërsjellë), ka disa gjuhë emocionale me anë të së cilës grupet mobilizojnë militantët e tyre dhe i gjuhen njëri-tjetrit si mënyrë e ulët për ta diskredituar tjetrin.

Kështu, jo që nuk po formohet një sferë publike e përbashkët dhe më përfshirëse, por grupet ekzistuese po homogjenizohen (liderët e autoritetshëm predik­­­ojnë pikëpamje të padiskutueshme) e në raport me njëra-tjetrën po polarizohen më tepër e po i diskreditojnë kundërshtarët deri në demonizimin e dehumanizimin e tyre. Ato grupe që e kanë më të lehtë qasjen në instancat më të fuqishme të sferës publike, domethënë në media, shfrytëzojnë rastin të shkaktojnë panik moral duke futur frikën nga qëndrimet dhe sjelljet e grupeve kundërshtare, duke i quajtur bashkëpunëtorë të armiqve, tradhëtarë të kombit, blasfemikë, anti-europianë, anti-amerikanë, etj. Mirëpo, kjo mënyrë e ulët dhe e pandershme e lojës një ditë mund t’iu kthehet edhe vetë grupeve që luajnë kësisoj, ngaqë po brejnë vetë parimet e ndershmërisë dhe të paanësisë të cilat garantojnë që në sferën publike të marrin pjesë të gjithë nga pozicione të barabarta për të prodhuar një opinion të lirë publik.

Veç kësaj, ky polarizim dhe ky pasion për t’u marrë me tjetrin; për të sulmuar e për t’u mbrojtur nga tjetri, po e largon vëmendjen e secilit grup nga preokupimi me çështjet e tyre të brendshme. Sulmi i grupeve kundërshtare dhe njëkohësisht mbrojtja prej sulmeve të tyre, marrjen e grupeve me vetveten me qëllim të rimendimit të pikëpamjeve e qëndrimeve të tyre me arsye kritike dhe racionale po e bën një luks të paarritshëm.

Botuar në Shenja, gusht 2013

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: