gselaci.wordpress.com

Zgjidhje etnike për probleme politike?!

In Politikat etnike on 6 October, 2012 at 13:32

Gëzim Selaci

Qeveria e Kosovës po trumbeton se pavarësisë së mbikëqyrur po i vjen fundi, po vendi vazhdon të ecën me inerci në trasenë e shtruar nga mbikëqyrësit e pavarësisë së tij. Nëse klasa politike mëton të çojnë shtetin drejt pavarësisë reale, ajo duhet të çlirohet vetë nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme hallkë pas hallke. Në këtë drejtim, ajo duhet të braktisë qasjen që kërkon “zgjidhje etnike” për problemin e ndarjeve në shoqëri, për të gjetur zgjidhje politike për të. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike. 

Nga problemi i supozuar etnik…

Angazhimi ndërkombëtar në Kosovë gjatë luftës (ndërhyrja humanitare) udhëhiqet nga ideja e mbrojtjes së të drejtave të njeriut. E vërtetë, ndërhyrja ushtarake humanitare ka shpëtuar jetë dhe ka parandaluar gjenocid e spastrim etnik. Sidoqoftë, ajo mbetet problematike, duke qenë se ndërhyrja për të mbrojtur të drejtat e njeriut që mbështetet në bazë etike, nuk sheh fare karakterin politik të konfliktit që ka ndodhë në Kosovë dhe nuk kërkon zgjidhje politike të një problemi që në thelb është politik. Zanafilla e kësaj qasjeje ndaj problemit të ndarjeve etnike në vend është supozimi i bashkësisë ndërkombëtare se burimi i konfliktit motivohet etnikisht, domethënë gjendet në armiqësitë shekullore ndërmjet grupeve etnike në Kosovë. Vlerësimi i tillë i burimit të konfliktit ndikon në mënyrën e angazhimit ndërkombëtar në zgjidhjen e tij dhe pas luftës (misionet paqeruajtëse, shtetformuese e mbikëqyrëse), e për pasojë, në vend se zgjidhje politike, ajo propozon “zgjidhje etnike” për një problem që në thelb është politik.

Kjo hamendje është e verbër ndaj faktorëve politikë që kanë qenë vendimtare në shpërthimin e konfliktit në luftë të përgjakshme në Kosovë dhe njësi të tjera të ish-Jugosllavisë. Konteksti dhe agjenda politike ka bërë që kjo pjesë e Europës Lindore, në të cilën po ndodhnin ndryshime radikale nga fundi i viteve 1980-ta, të ketë më shumë tendencë për dhunë. Në atë kohë, në Jugosllavi elitat politike ofruan opsionet e tyre dhe ishin opsionet e dhunës dhe të luftës ato që mbizotëruan. Megjithëkëtë, shpjegimi i kësaj nuk mund të gjendet në urrejtjen e lashtë ndërmjet grupeve etnike, as në kulturën e dhunës së këtyre popujve, e as t’i vihet faji eksperimentimit me demokraci në kohën kur regjimi komunist po mbaronte. Shpjegim më i mbështetur më duket ai që konfliktin ndërmjet grupeve etno-politike në Kosovë dhe në ish-Jugosllavi e sheh në kontekst më të gjerë të strukturës së pushtetit dhe si rezultat i motiveve politike në vend. Në periudhën në fjalë, pjesa nacionaliste e klasës politike në Serbi kërkoi të  shtrijë hegjemoninë në njësitë e tjera të federatës. Natyrshëm, kjo aspiratë arrogante hasi në rezistencë ku më të ashpër e ku më të butë nga njësitë e federatës. Edhe shqiptarët në Kosovë rezistuan këtë agresion. Kështu pra, konflikti në thelb ishte politik, sado që i veshur me petkun etnik.

Me këtë nuk dua të mohoj identifikimin etnik dhe kujtesën historike të grupeve etnike në Kosovë, që shpeshherë dëshmon për keqkuptime e paragjykime e për identitete konfliktuoze, por të theksoj rolin kyç dhe të drejtpërdrejtë të luftës për pushtet ndërmjet elitave politike në shpjegimin e rrethanave dhe shkaqeve që çuan në konflikt dhe luftë. Në luftën për pushtet në Serbi politikanët filluan ta përdorin Kosovën si mjet qendror në fushatat e tyre për marrje të pushtetit. Elitat politike keqpërdorën paragjykimet kundër shqiptarëve dhe së bashku me inteligjencien e anshme të përfaqësuar në Akademinë Serbe të Shkencave dhe Arteve, kujtesën historike serbe e përzgjodhën në mënyrë tendencioze me qëllim që të ndërtojnë politika diskriminuese kundër shqiptarëve në Kosovë. Kjo arriti kulmin me Millosheviqin i cili përdori pretendimet serbe ndaj Kosovës dhe ndjenjat anti-shqiptare për të marrë pushtetin dhe të ndërtojë bazën e pushtetit të tij. Aty ai krijoi institucione diskriminuese të stilit të aparteidit për më se një dekadë dhe rekrutoi banda të ndryshme oportuniste të cilat ndezën zjarrin e shovinizmit që rrënuan shoqërinë kosovare edhe ashtu të brishtë e që përgatitën grupet etno-politike për luftë.

Të huajt dështuan të njohin marrëdhëniet e pushtetit dhe natyrën politike të konfliktit që u paraqit me maskën e konfliktit etnik. Duke e pandehur konfliktin e motivuar politikisht si konflikt etnik, supozuan se grupet etnike në këtë pjesë të Ballkanit nuk dijnë të jetojnë në paqe pranë njëri-tjetrit. Kjo damkë që iu vu popullsisë në Kosovë justifikoi turrin e gjithfarë organizatash ndërkombëtare që kishin marrë përsipër misione për të “pajtuar grupet etnike”, për të “ndërtuar paqen”, për të “fuqizuar komunitetet”, duke folur për qytetarët si pjesëtarë të komuniteteve e theksuar stereotipa të caktuara për ta që jo medoemos janë të vërteta. Politika e angazhimit ndërkombëtar gjatë dhe pas krizës së Kosovës u drejtua nga ky të kuptuar i konfliktit në Kosovë (si dhe në raste të ish-Jugosllavisë). Ndërhyrja humanitare dhe qasja pas ndërhyrjes që bazohet në idenë e “paqësimit ndëretnik”, qytetarët i sheh si grupe etnike që paragjykohet të kenë qenë në marrëdhënie antagoniste dhe armiqësi të vazhdueshme dhe që fajin për krime kundër njerëzimit dhe krime të luftës ua vë barabar të gjithë palëve në konflikt: serbëve e shqiptarëve.

… tek administrimi i depolitizuar

Një qasje e tillë ndaj ndërtimit të shtetit në Kosovë, që niset nga ideja se konflikti ndër-etnik është i fshehur dhe mund të shpërthejë nëse nuk kontrollohet dhe menaxhohet nga jashtë, hap rrugë për të justifikuar rregullimin dhe administrimin e depolitizuar, ngase supozon se ushtrimi i lirë i politikës mund të çojë përsëri në shpërthimin e antagonizmave ndër-etnike. Duke u mbështetur në këtë kuptim të gabueshëm të natyrës së konfliktit në vend, qasja teknokratike ndërkombëtare ndërtimin e institucioneve shtetërore e sheh si proces që duhet të kryhet nga agjenci të jashtme e jo të rezultojë nga një proces politik vendës. Mirëpo, kjo qasje e depolitizuar e bashkësisë ndërkombëtare për të zgjidhur problemet në Kosovë (e në raste të ngjashme) dhe për të ndërtuar shtetin është vetë problemi, për dy arsye të ndryshme. Së pari, qasja në fjalë justifikon mohimin e procedurave më demokratike dhe, së dyti, administrata ndërkombëtare legalizon ndarjet etnike duke ndërtuar institucione që operojnë mbi vlera të bazuara në përkatësi të veçanta e përjashtuese etnike përmes politikave si decentralizimi i njësive të reja administrative (komunave) të cilat janë krijuar mbi kriterin e përkatësisë etnike të popullsisë lokale, përmes rezervimit të ulëseve në Kuvend dhe posteve në qeveri për parti politike që janë regjistruar si “parti të minoriteteve”, e kështu me radhë.

Për shembull, decentralizimi i pushtetit që ngërthen idenë e ndarjes së tokës e që konkretizohet në krijimin e komunave për pakica etnike dhe të tjera për shumica etnike sjell më shumë probleme se sa që zgjidh. Nuk është decentralizimi i pushtetit per se i keq. Në shoqëri të ndryshme decentralizimi është treguar si mënyrë e efektshme për tejkalimin e luftërave dhe konflikteve të vazhdueshme ndërmjet komuniteteve etnike, kombëtare a fetare dhe mundësimin e bashkëpunimit ndërmjet tyre. Mirëpo, në anën tjetër ka dhe raste kur decentralizimi nuk është treguar i dobishëm në të cilat raste përkundër niveleve të shumta të pushtetit është dështuar të unifikohen institucionet ndërsa ndarjet ndërmjet komuniteteve mbesin të pranishme. Zgjidhja e vetme e problemit të ndarjeve ndëretnike është të hiqet dorë prej idesë së posedimit ekskluziv të tokës ku territori ndahet në komuna të shumicës shqiptare dhe komuna të komuniteteve pakicë. Në mënyrë që të krijohet shoqëria e Kosovës, qytetarët e saj duhet të jetojnë të barabartë në një shtet e jo të dallohen e definohen për nga etnia, feja ose territori.

Po kështu, me politika konsociative të shpërndarjes së pushtetit ndërmjet grupeve etnike nuk realizohet as ideja e përfaqësimit demokratik. Këta të ashtuquajtur “përfaqësues” të komuniteteve pakicë në organe ligjvënëse dhe ekzekutive në të vërtetë nuk përfaqësojnë qytetarët të cilët pretendojnë se e përfaqësojnë, pasi që në ato poste nuk janë në saje të zgjedhjes me vota demokratike, por i kanë zënë si vende të rezervuara për ta në kuadër të masave konsociative. Kjo mënyrë e të operuarit përsëri është logjikë e të menduarit me kategori etnike.

Ky lloj i trajtimit të njerëzve dhe politikbërja në përputhje me trajtimin e shoqërisë vetëm si komunitete etnike, në një kuptim, është në frymë të politikës së Millosheviqit që theksonte dallimet ndëretnike për qëllime politike duke fshehur luftën politike me maskën etnike. Misionet paqeruajtëse dhe shtet-ndërtuese në vend përforcojnë supozimin e projekteve nacionaliste duke na shpëla trunin se jemi ose kemi qenë në konflikt sepse jemi të ndryshëm etnikisht! Pastaj çuditen se si komunitetet nuk mendojnë për qytetarinë, por për historinë, gjakun e etnicitetin dhe vazhdohet e vazhdohet me përpjekje të kota për “pajtim e tolerance ndëretnike”.

Ndërsa Kosova po pretendon të ecë drejt sovranitetit, duket se klasa politike nuk po mund të çlirojë vendin nga shtrëngesat e mbikëqyrjes së jashtme. Tregues i këtij pohimi është sjellja e institucioneve tona politike që nuk po duket se po ndreq gabimet që janë bërë në dëm të shoqërisë sonë nga ana e mbikëqyrësve të shtetit përkitazi me mënyrën e adresimit të problemit të ndarjeve etnike në Kosovë të cilat, në vend se të korrigjohen me qëllim të ndërtimit të shoqërisë kosovare, po ecin mbi trasenë e politikës ndërkombëtare në vend që qytetarët i trajton si komunitete etnike e fetare në thelb e që paragjykohet të kenë qenë në armiqësi të vazhdueshme. Mirëpo, nga sa kemi parë, politikat e zgjidhjes etnike nuk po çojnë me siguri drejt kapërcimit të ndarjeve në shoqëri. Ndarja e shoqërisë së Kosovës në baza etnike e ka burimin në kontekstin politik të Kosovës dhe të Serbisë në dhjetëvjetëshin e fundit të shekullit të kaluar, e më herët, andaj edhe zgjidhja që kërkohet duhet të jetë politike.

Botuar në Shenja në tetor 2012 dhe në version më të shkurtuar në Zëri më 7 tetor 2012.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: