gselaci.wordpress.com

Shteti i Kosovës në mes politikës ndërkombëtare dhe së drejtës ndërkombëtare

In Kosova, Ligji ndërkombëtar, Politikë ndërkombëtare on 12 October, 2008 at 16:51

Gëzim Selaci

Tani kur çështja e pavarësisë së Kosovës do të hapet në Gjyqin Ndërkombëtar për mendim këshillues, mendoj se është e nevojshme të bëhet një dallim në mes logjikës së politikës ndërkombëtare, në njërën anë, dhe logjikës së drejtësisë ndërkombëtare, në anën tjetër. Me fjalë të tjera, ka një dallim ndërmjet mënyrës se si funksionon politika ndërkombëtare dhe si e drejta ndërkombëtare; se si lidhen, ose nuk lidhen në mënyrë të ndërsjellë dhe se sa kushtëzohen, ose nuk kushtëzohen njëra nga tjetra. Sidoqoftë, nuk është korrekte që drejtësia ndërkombëtare të shihet me sytë e politikës ndërkombëtare, ngase mendoj se janë relativisht të ndryshme.

Në rastin e Kosovës shqyrtim i këtij dallimi do të rezultonte në të kuptuarit se pavarësimi i Kosovës më shumë është meritë e rrethanave të reja në politikën ndërkombëtare të krijuara pas fundit të Luftës së Ftohtë (zhvendosjes së balancës së fuqisë, ndryshimi në kuptimin e sovranitetit, roli i të drejtave të njeriut etj.), se sa çështje e drejtësisë ndërkombëtare. Jo pse ndoshta kjo e fundit nuk do ta justifikonte pavarësinë, por më shumë sepse vetë drejtësia ndërkombëtare nuk është ndonjë institucion autonom dhe Gjykata Ndërkombëtare nuk ka pushtet për të imponuar vendimet e saja. Natyrisht, pavarësisht vendimit të Gjykatës Ndërkombëtare, Kosova do të vazhdojë të jetë e pavarur. Por, shqyrtimi i pavarësisë së Kosovës në Gjykatën Ndërkombëtare nuk është një sukses i Kosovës, siç mundohet të na e shesë Ministria e Punëve të Jashtme duke e lavdëruar veten me turnetë ‘e suksesshme’ diplomatike në selinë e OKB-së dhe aty-këtu nëpër botë! Vendimi nuk do ta prekë statusin ligjor të Kosovës, por do të ndikojë në rrjedhat shtetformuese të Republikës së Kosovës dhe marrëdhëniet e saj me jashtë. Sidoqoftë, do të ishte në interes të dëgjojmë sa më shumë se cili është mendimi i ekspertëve në lidhje me këtë, dhe të analizohet se ku gaboi diplomacia kosovare.

Mendoj se është e rëndësishme të diskutohet në lidhje me pavarësimin e Kosovës në dritë të rrethanave në politikën ndërkombëtare, që të dallohet miti nga realiteti, duke analizuar argumentin që është përdorur pro-pavarësisë dhe duke shqyrtuar pohimin se Kosova është sui-generis. Përkundër se përsëritet me gjuhën e papagallit nga udhëheqja vendore e Kosovës se Kosova është rast unik (sui-generis), fare pak reflektohet mbi atë se në çfarë kuptimi është Kosova rast i veçantë nga rajonet e tjera që aspirojnë shkëputje? Prania ndërkombëtare nuk është dukuri e veçantë për Kosovën, spastrimi etnik dhe gjenocidi nuk është i papërsëritshëm në glob, lëvizja për vetëvendosje nuk është e veçantë për Kosovën, e as statusi i paqartë. Argumenti i theksuar nga faktorë ndërkombëtarë që e ka legjitimuar pavarësinë e kushtëzuar të Kosovës është se intervenimi i NATO-s, tetë vjet administrimi nga OKB, plani për pavarësinë e kushtëzuar, të gjitha këto janë që Kosovën e bëjnë rast të veçantë. Domethënë, të gjithë këto argumente më shumë kushtëzohen nga rrethanat në politikën ndërkombëtare se sa nga proceset e brendshme të shoqërisë së Kosovës.

Veç tjerash, dallimi i mitit nga realiteti do të ishte e dobishme edhe për procesin e njohjes së Kosovës, ngase me pikëpamjet që burojnë nga të kuptuarit e mitizuar zor se mund t’i bindim shtetet të na njohin. Miti është se pavarësia e tanishme e Kosovës lidhet me një aspiratë që jeton me dekada (madje me shekuj!) ndër shqiptarët e Kosovës, e deri te Lufta Çlirimtare e UÇK-së. Mendoj se çdokush që sheh më thellë se sa një rrëfenjë e sajuar nga autoritete jo më të vogla se sa vetë partitë mbizotëruese në sferën politike dhe e reflektuar në propagandën e mediave të rrymës qendrore në Kosovë, e ka të qartë se ky shtet nuk është projekt i liderëve politikë a ushtarakë të Kosovës, por plan i një ekipi teknokratësh të udhëhequr nga Marti Ahtisari. Kjo rrëfenjë është aq e pushtetshme (sepse ‘dija është fuqi’), sa që kushdo që shpreh nevojën të diskutojë atë apo ta vënë në dyshim i mbyllet goja duke u shigjetuar me akuzën e tradhtisë kombëtare. Kështu, jo pa qëllim, analizat objektive dhe zërat kritikë mbahen në heshtje, dhe përjetësohet miti i përdorimit të fjalëve ‘pavarësi’ dhe ‘sovranitet’ që do ta bënte krenar vetë Xhorxh Oruellin. Mu për këtë ka nevojë që rastin e Kosovës ta shohim nga prizmi i politikës ndërkombëtare, që ta njohim si erdhëm këtu, dhe si mund të shkojmë, ose të mos shkojmë, tutje.

Atëherë, argumenti pro-pavarësisë së Kosovës është bazuar në etikën e shkëputjes që përdorë qasjen e kauzës së drejtë (just cause approach), domethënë se shkëputja justifikohet vetëm nëse parandalon dëme dhe padrejtë të rënda (natyrisht me kushtet e tjera plotësuese, si p.sh. se vendi që ndahet duhet të respektojë të drejtat e pakicave, të jetë i aftë për të mbajtur veten në kuptim ekonomik etj., pra garanci që të mos jetë një shtet i dështuar). Pavarësia e Kosovës nuk është bazuar në argumentin se një popull i një territori i cili konsiderohet komb ka të drejtë, që përmes zgjedhjes kolektive (referendum), të vendosë se në cilin regjim dhe shtet duan të jetojnë, që në etikën e shkëputjes quhet qasja e zgjedhjes (choice approach) (me kushtet plotësuese që janë afërsisht të njëjta me ato të qasjes së kauzës së drejtë).

Natyrisht se për shtetet e Perëndimit ishte më e lehtë të përdorej qasja e kauzës së drejtë se sa ajo e zgjedhjes në rastin e Kosovës. Ka një konsensus ndërkombëtar se Kosova nuk ka pasur të njëjtin status sikurse republikat jugosllave të cilat u pavarësuan nga Jugosllavia. Mbështetësit e pavarësisë së Kosovës vendosën që në rastin e Kosovës as autonomia as federalizmi nuk ishte garanci e mjaftueshme për të drejtat e pakicave, për zhvillim të ekonomisë e të tjera dhe prandaj u vendos që vetëm pavarësia do të ishte garanci për të shmangur përsëritjen e asaj çfarë kishte ndodhur në 1999, diskriminimin dhe spastrimit etnik nga ana e serbëve në dëm të shqiptarëve.

Por, meqenëse njohja ndërkombëtare e shkëputjes së një krahine që rezulton nga konflikti i brendshëm (thënë me gjuhën e drejtësisë ndërkombëtare) nuk është aq e zakonshme, u vendos për një pavarësi të mbikëqyrur, ose me fjalë të tjera pavarësi jo e menjëhershme dhe jo e plotë. Siç po shihet, Kosova ka pranuar kushtet e pavarësimit të saj dhe nuk ka tension në marrëdhëniet ndërmjet pranisë ndërkombëtare dhe udhëheqjes politike shqiptare, siç ndodhi viteve të fundit me UNMIK-un dhe liderët politikë shqiptarë në Kosovë. Nuk pajtohem me thënien se nuk ka pavarësi të paplotë; ose je i pavarur (dhe anëtar i OKB) ose jo. Ky pohim ndoshta mund të ishte i vlefshëm gjykuar sipas logjikës së ligjit ndërkombëtar, mirëpo jo në praktikën e realitetit politik. Natyrisht, pajtohemi se secili shtet në botë nuk është plotësisht i pavarur, por çështja është se sa pavarësi (në kuptim të sasisë) dhe çfarë pavarësie (në kuptim të cilësisë) bën që një entitet të funksionojë dhe të njihet si shtet.

Në fund, rasti i pavarësisë së Kosovës në Gjyqin Ndërkombëtar do të jetë i vështirë. E drejta ndërkombëtare nuk ka një kornizë të qartë apo përvojë sipas të cilës do ta zgjidhte rastin e Kosovës. Qeveria e Kosovës nuk mund të bëjë shumë për të ndikuar në vendimin e Gjyqit Ndërkombëtar, por ajo mund të udhëheqë më me vendosmëri procesin e ndërtimit të shtetit të Kosovës; që nga zhvillimi ekonomik, sundimi i ligjit, ruajtja e integritetit territorial, e deri te këmbëngulja për kompetenca më të mëdha në vendimmarrje dhe qeverisje. Ky do të ishte argument i fortë për pavarësinë, i cili aq shumë iu duhet shteteve që po e mbështesin pavarësinë e Kosovës. Vetëm kështu, dhe me një diplomaci më të menduar e më aktive, vendimi i Gjyqit Ndërkombëtar, cilido qoftë ai, do të ishte më pak i rëndësishëm, ndërsa dëmet që ky proces gjyqësor pashmangshëm i shkakton, do të ishin më të vogla.

6 tetor 2008

Botuar tek: Gazeta Java, 23 tetor, 2008

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: